Bloggfrslur mnaarins, nvember 2019

Hagfri boa og banna

g er a lesa svolitla bk essa dagana sem mr finnst vera grarlega hugaver:The Economics of Prohibition.

henni reynir hagfringurinn, Mark Thornton, a tskra hva gerist egar hi opinbera setur bann (algjrt ea a hluta til). stuttu mli m segja a bo og bnn geri a sama og allt anna sem hefur hrif frambo og eftirspurn: Hvatar vera til.

Hva gerist til dmis egar hveitiuppskera bregst? Ver hkkar auvita en sama tma byrja markasailar a leita a lausnum, t.d. drari valkostum.

egar hi opinbera hf herfer sna gegn kannabis hkkai veri auvita og httan jkst. a myndai hvata, meal annars ann a fara t kynrktun til a auka styrkleika virku vmuefnanna kannabisplntunni. egar kkan lenti bannlistanum uru til hvatar til a finna ara valkosti, gjarnan sterkari vmuefni til a minnka flutningskostna og httu vegna framleislu, flutninga og slu.

N egar g er kominn nokku leiis bkinni eru msar frttir fjlmila farnar a blasa ruvsi vi mr. g s fiska a synda mti sterkum straum, og eftir v sem eir synda kvenar eykst straumhrainn. fangasta verur aldrei n en fyrirhfnin fer a taka meira og meira og fer jafnvel a valda meiri skaa en ef fiskarnir hefu spara sr feralagi.

a er hagfri boa og banna.


Enn eitt trogi fyrir rkisgrsina

sta ess a stula a hagstum rekstrarskilyrum fyrir fjlmila (lgri skattar, frri reglur, afnm eftirlits, lokun RV, heimild til a auglsa fengi osfrv.) a koma upp styrkjakerfi. ar me verur til enn eitt trogi sem svangir grsir skja .

etta trog er n egar loka land fyrir srhfa fjlmila, svo sem rttafjlmila (t.d. vefsur). eir urfa v a keppa vi bi rkisfjlmiil og rkisstyrkta fjlmila og vera vntanlega undir eim slag.

a er lka vibi a rki fi aukinn huga innihaldi fjlmila og takmarki agengi a troginu ef fjlmilar vkja of langt fr hinni samykktu lnu.

En a er allt gert til a forast almennar og skynsamlegar agerir, .e. minnka rkisvaldi.


mbl.is Styrkir til fjlmila lkki
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Geisp

Enn einu sinni er gefin t skrsla sem boar hamfarir af v a mannkyni er a auka aeins vi magn koltvsrings andrmsloftinu.

Er etta ekki ori svolti reytt?

a hefur engum tekist a sna fram a svoltil aukning koltvsringi andrmsloftinu hafi hrif hitastig lofthjpsins. Reikniknstir lkana eru ekki snnunarggn v ef svo vri vri hgt a gefa t reianlega veursp fyrir morgundaginn, en s er ekki raunin dag.

Vissulega er koltvsringur svokllu grurhsalofttegund en a er vatnsgufa lka og a er tluvert meira af henni andrmsloftinu en koltvsringi. Koltvsringur skiptir raunar engu mli fyrir loftslagi. Hann skiptir miklu meira mli fyrir lfrki: v meira af honum, v betra, enda hefur Jrin veri a grnka miki undanfarin r.

sta ess a tala endalaust um hitastigog loftslag og losun koltvsringi ttum vi a tala um mengun! Vi urfum a hjlpa Knverjum, Indverjum og Plverjuma hreinsa ryk og st r tblstri kolavera sinna. Vi urfum a stula a v a sem flestir hafi agang a drri og reianlegri orku, sem yfirleitt er heppilegast a afla me brennslu olu og gasi. Vi urfum a breia t gar aferir til a farga rusli ur en a fer t hafi vi strendur vanrara rkja.

Mengun, kra flk, er vandaml va um heiminn en ekki svoltil aukning koltvsrings andrmsloftinu.


mbl.is Magn grurhsalofttegunda aldrei meira
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

skugga drekans

Stundum er tala um Rssland sem bjrn og Kna sem dreka. Austur-Evrpu ba menn v skuggabjarnarins en Austur-Asu ba menn skugga drekans. Ekki funda g sem ba slkum skuggum!

(En ba slendingar ekki skugga Bandarkjanna? J, sennilega, en ef g mtti a velja milli skugga tki g hiklaust annbandarska fram yfir rssnesku og knversku!)

Hong Kong er stasett skugga drekans. a voru sennilega mistk a afhenta Hong Kong til Kna frekar en a heimila svinu a gerast sjlfsttt rki eins og Singapore. a er bara spurning um tma (og marga ltra af bli saklausra borgara ef eir kvea a streitast mti) ar til Knverjar lta til skara skra og slsa svi undir sig. Vesturlnd ora ekki a styggja Kna og hafa lti gert til a verja Hong Kong fyrir slni Knverja.

tmabili var mjg tsku a tala um frelsun Tbet. Tbet er ftkt fjallasvi og rkilega undir hl Knverja. En hva me Taiwan? Hong Kong? Hr egja Vesturlandabar yfir slni Knverja. Er a af v ar hefur duglegum bum Austur-Asu tekist a skapa au og velmegun? arf a vera ftkur fjallabndi til a verskulda sam Vesturlandabans? Maur spyr sig.


mbl.is Kjsendur flykkjast kjrstai Hong Kong
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Loftslagsrurinn kominn vrn

eir sem halda v fram a koltvsringslosun manna hafi mikil hrif loftslag Jarar og s jafnvel a hita Jrina meira en ef engin vri losunin eru komnir vrn, loksins.

alltof langan tma hafa boberar essarar tilgtu nnast tt opinbera umru, mtspyrnulaust. eir hafa seti einir a sjnvarpstsendingum og eru jafnvel komnir inn kennslustofur barnaskla.

Nna eru teikn lofti um a essi einokun opinberri umru s a la undir lok, sem betur fer.

Og hvaa teikn eru a? au eru nokkur:

97% talan

langan tma hefur v veri haldi lofti a 97% vsindamanna loftslagfrum telji a losun manna koltvsringi hafi einhver til mikil hrif hitastig lofthjpsins. Til a myndaheldur DV eirri tlu mjg lofti hr og hafnar, n efnislegra raka, skringum v hvernig essi tala var bin til snum tma (henda t llum rannsknum sem taka ekki afstu til hlutar mannsins run hitastigs og telja svo sem segja berum orum a hrif mannsins su meiri en engin, n ess samt a allir hafi tali hrif mannsins mjg mikil).

97%-talan eins og hn er notu stenst enga skoun og blaamenn og trboar hamfaranna vita a. kvein vandri fylgja v fyrir trboana v 97%-talan er alveg einstaklega hrifarkt rursvopn. Ef talan er raun 90% ea 80% ea 50% ea eitthva fjr 100%-tlunni eru trboarnir komnir vandri v eir hafa rghaldi svo fast 97%-tluna a a gti haft hrikalegar afleiingar fyrir boskapinn a trverugleiki tlunnar er dreginn efa.

Opinberar aftkur

Loftslagstrboarnir eru hrifnir af rum, drottningavitlum og fyrirlestrum en sur af rkrum og opnum umrum. etta hafa msir blaamenn fengi a finna eigin skinni. egar trboarnir komast a v a andspnis eim eiga a sitja sprenglrir prfessorar sem geta bora teljandi gt trboi mta eir einfaldlega ekki.

empty_seat

Nei, a er miklu auveldara a siga tveimur spyrlum og remur trboum eina manneskju og leyfa henni helst ekki a opna sr munninn. annig er reynt a myra mannor eirra sem efast um trboi, einn einstakling einu, og vona a arir lri annahvort a egja ea segja amen vieigandi tma.

Um langa hr gekk essi aferafri gtlega. Vsindamenn voru sviptir styrkjum og rum milum ef eir sungu r takt vi krinn. Menn voru reknir fr stum snum. En nna er a vera breyting . Rkin gegn trboinu hlaast upp, trverugleiki lkananna er a fjara t og fleiri og fleiri byrjair a andmla trboinu og komast upp me a n ess a vera sviptir lfsviurvrinu ea runni.

Opinberar aftkur vera samt fram reyndar og jafnvel settur meiri kraftur r nna rvntingarskyni. a mun samt ekki virka.

Vsindamenn eiga ekki a vera sammla

97%! Afneitunarsinni! Trir ekki vsndi! Svona upphrpanir hafa heyrst lengi. Ef allir vsindamenn eru sammla, af hverju ert a ekki? m velta fyrir sr hva urfi til a vsindamenn veri raun sammla um eitthva. tilraunakenndum vsindum er a frekar undantekningin er reglan. Meira a segja tvr veurstofur ngrannarkjum sp mismunandi fyrir um tmasetningu og magn rkomu. Ef a er ekki hgt a vera sammla um hvenr rignir morgun hvernig dettur einhverjum hug a vsindamenn su sammla um veri eftir 20 r? Enda er a ekki svo. Vsindamenn eru enn a leika sr me lknin, breyta grundvallarforsendum eirra, innleia nja tti og draga r rum og hefur ekki enn tekist a ba til eitt einasta lkan sem hefur sp einhverju rtt.

J, vissulega eru eir sammla grfum drttum a a eru til lofttegundir sem valda loftslagshrifum og a aukinn styrkur hefur vntanlega meiri hrif en minni styrkur en miki lengra nr a ekki. Menn eru sammla um hva gufar miki t r lofthjpnum og t geim, hvort koltvsringur aukist vegna hkkandi hitastigs ea hvort hkkandi hitastig leii til hkkandi styrks koltvsrings, um hrif skjafars, um hrif geimgeisla, slbletta, losunar eldfjalla bi koltvsringi og ru og svona mtti lengi telja.

a hefur hljma einkennilega langan tma a allt einu svii loftslagsvsinda s kominn einhvers konar sameiginlegur skilningur grarlega flknu fyrirbri, enda er a ekki svo.

Niurstaan

Tmi hins einhlia rurs er liinn og trboarnir f ekki lengura kfa andspyrnuna egjandi og hljalaust.

Gott.


Hart stt a efasemdamanneskju borgarafundi

RVskrifar nnast me stolti strri fyrirsgn:

Hart stt a efasemdamanneskju borgarafundi

a m svo sannarlega segja a. Manneskja var bou sjnvarpssal og mti henni tluu tveir spyrlar og rr gestir. Gripi var fram vi hvert tkifri svo vikomandi fkk aldrei a ljka setningu. Svo j, arna stti RV a svokallari efasemdamanneskju, sem er rangnefni v essi manneskja var s eina sem efaist ekki um a vsindamenn su a vinna vi vsindi ar sem n ekking er sfellt a skjta upp kollinum. Arir - kllum hina truu - telja ranglega a vsindin su einfaldlega frgengin og komin inn lokaskrsluna sem urfi ekki a bta fleiru vi.

En af hverju kveur RV a skja a efasemdamanneskju?

Frgur ervitalsttur RV vi Milton Friedman heitinn, einn frgasta hagfring sgunnar. ar stu mti honum einn blaamaur og rr mtherjar. ar stti RV lka a manneskju.

sta ess a skja a flki tti RV a reyna - eftir eirri snilega takmrkuu getu sem stofnuninyfir a ra - a bja upp umru ar sem maur rir vi mann ea menn ra vi menn. A siga heilum hpi af sanntruum eina manneskju, og leyfa svo essari manneskju aldrei a ljka setningu, er lleg blaamennska og skemmdarverk opinberri og upplstri umru.

Skamm, RV!


Kolefnisftspor ga flksins

Rannsknir hafa snt a vel menntaa, heimsvana, hyggjufulla ga flki leysir r lingi miklu meira kolefni en arir.

a er allt gu lagi me a. Kolefni er plntufur og stular a grnkun Jararinnar og ar me auknum lfmassa, meiri matvlauppskeru og hraustlegra lfrkis.

Verst er samt hugi ga flksins a skattleggja ppulinn svo miki a hann hefur ekki efni feralgum ga flksins. Ppullinn vill gjarnan eina utanlandsfer ri slina ea til a heimskja vini ea ttingja. Ga flki fer strborgarferir, menningarreisur og rstefnur - margar flugferir ri.

a vantar ekki predikara flabeinsturnum en g legg til a hunsa . Kolefni er ekki httulegt fyrir loftslagi, a er allt lagi a fljgaog ga flki ekki a f a ra tt a s duglegt a blara.


mbl.is Gubjrg og Ragnar r vldu brkaupsfer sta veislu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

A velja sinn rgjafa

Mrg okkar hfum vani okkur a skola diskana ur en eir fara uppvottavlina. a er einfaldlega rkrtt a maur hefi haldi en a mati srfringanna ttu alls ekki a gera a. Ea svo segir ltilli frtt.

Og hvaa srfringar eru a? Hvaa forsendur hafa eir fyrir rgjf sinni? Hver kallar sig srfring notkun uppvottavla?

Svona ltil frtt um uppvask vl er gtt dmi um a rgjf er ekki alltaf g rgjf jafnvel tt meintir srfringar su ltnir tala til lesanda. a ekkja allir sna uppvottavl best og tt frsla og upplsingar su gir hlutir urfa eir ekki a leia til breytinga hegun og ttu jafnvel ekki a gera a fyrirvaralaust.

Sem dmi get g teki mna eigin uppvottavl. Hn er flug, str, hljlt og afkastamikil en af msum stum er g hugmynd fyrir mig a skola af diskunum ur en g set inn annig a fastar matarleifar fari af. Vlin a til a hringsla matarleifunum annig a r enda a setjast gls og anna og storkna. Af hverju fylgir uppvottavlin mn ekki fyrirmlum srfringanna? a veit g ekki.

Rgjf srfringa er engin trygging neinu. Vi hfum t.d. treka s rgjf srfringa setja fyrirtki og jafnvel heilu hagkerfinu hliina, stofna heilsu flks voa, ta brnum til hliar sklakerfinu ogfylla flk af hyggjum ar sem slkt er arfi.

A lokum urfum vi, sem einstaklingar, alltaf a vega og meta alla rgjf sem okkur berst. a er enda farslasta leiin til a byggja upp reynslu og ekkingu sem raunveruleg not eru af.


mbl.is Alls ekki skola diskana sem fara uppvottavlina
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

S sem snertir eldinn brennir puttann

Miki hefur veri rtt um viskipti Samherja Afrku. v er haldi fram a fyrirtki hafi broti allskyns lg me v a bera f a embttismnnum og hafa stainn fengi allskyns atvinnurttindi, aallega kvta.

etta ml er nna komi bor yfirvalda og verur rannsaka eins og sakaml og fer vntanlega sna lei gegnum dmskerfi. g tla ekki a gefa mr neitt um niurstuna en grunar samt a ar sem er reykur ar er eldur.

Fyrir sem ekki vita er engin lei a stunda heiarleg og lgleg viskipti mrgum heimshlutum. Kerfi er einfaldlega annig skrfa saman a frumkvi er kft fingu. mrgum rkjum er str hluti hagkerfisins einskonar svefngenglastandi. Ng er af viskiptum en a kemur einfaldlega ekki fram neinni tlfri. Menn nota reiuf, borga undir bori, mta, lta vera a telja fram tekjur, starfa n leyfis og gera samninga sem enginn dmstll getur stafest.

Samherji kva a hefja viskipti Namibu. Ef ar bei fyrirtkisins gegns stjrnssla sem vildi einfaldlega sj skriflega samninga og stafestingar lgskyldum greislum hefi fyrirtki rugglega vali ann farveg. Kannski var a svo. En mig grunar a raunin hafi veri nnur. Til a komast gjful miin hafi urft a gera hitt og etta sem fellur ekki a allskyns lggjf.

er aldrei a vita. Kannski tkst Samherja fyrst allra fyrirtkja heiminum a koma koppinnarvnlegum viskiptum Afrku n ess a gera nokku vafasamt. Ef slkt kemur upp r krafsinu um lei a veita fyrirtkinu Nbelsverlaunin v ar me vru vandaml Afrku leyst. ar hafa menn nefnilega skoti sig ftinn og grtt eigin hfn ratugi me spillingu og handahfskenndri stjrnsslu og flmt ll heiarleg fyrirtki fr v a stga ar inn fti.

En hver veit - kannski tkst Samherja a. Og hluthafar fyrirtkisins, meal annars lfeyrissjir, njta ess rkulega.

En kannski ekki. Kannski verur Samherji nna gmaur fyrir a stunda hefbundin viskipti afrskan mlikvara en lgleg viskipti vestrnan mlikvara. Kannski verur a til ess a yfirvld rkinu sem um rir hugsa sinn gang og byrja a stunda heiarleg samskipti vi heiarleg fyrirtki og vera annig rkasta svi heimslfunnar rfum rum.

Mn sp er s a upp muni komast um strkostlegar mtugreislur sem veittu agang a atvinnutkifrum heimslfu ar sem slk eru yfirleitt kf fingu. Kannski fer einhver grjti. Fyrirtki tapar tekjur. Rki sem um rir tapar viskiptum. Allt verur eins og a a vera - huldu, bak vi tjldin, undir bori og utan mlikvara tlfrinnar.

Sjum hva setur.

(Sem svoltinn fyrirvara vil g a sjlfsgu mla me v a menn fari a lgum einu og llu og lti frekar eiga sig a hefja viskipti en hitt ef ljs kemur a mtubeinir berast. v ljsi mli g me v a enginn stundi viskipti vi marga heimshluta og haldi sig bara vi ngranna sna og vel ekktar strir. etta gagnast ftkustu og spilltustu heimshlutunum ekki neitt en er sennilega skynsamlegasta aferafrin ljsi alls.)


mbl.is Umfjllun Kveiks einhlia
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

A fagna alrisrki

Veggspjld sem ttu a fagna70 ra afmli knverska alulveldisins og knverskri menningu voru fjarlgar af veggjum Hskla slands eftir kvartanir fr nemendum.

a var leitt.

arna kva einhver a fagna stofnun alrisrkis og eftir kvartanir var v htt.

Auvita tti a f a fagna hverju sem er. essu tilviki fkkst leyfi til a fagna stofnun alrisrkis en svo var a leyfi dregi til baka. ar me lauk eirri umru. Umran hefi kannski bori fleiri vexti en kvartanirnar. Kannski hefu einhverjir byrja a hugleia fyrir alvru hva kommnismi ir fyrir sem lenda undir oki hans. Nna eru minni lkur v. Nna er athyglin ll komin meinta skoanakgun.

a tti auvita a mega fagna stofnun alrisrkis, hvort sem rki heitir Kna, skaland nasismans, Sovtrkin ea Norur-Krea. eir sem standa a slkum fgnui urfa a svara fyrir ann fagna. Er s fgnuur innblsinn af adun hugmyndafrinni? Ea bara af sgulegum stum sem einskonar minnisvari um samflag manna sem var hlekkja? eir sem fagna stofnun alrisrkis eiga a f a svara slkum spurningum opinni umru. Ef Hskli slands vill nota veggi sna til slks er a bara hans ml. Kannski er s hskli villigtum me v a hsa fgnui alrisrkjum (me notkun almannaf og allt a) en hann er a minnsta kosti a veita opinni umru vettvang. Og hefi boi nasista velkomna nst til a gta jafnris.

a er alltof lti gert af v a fagna alrisrkjum, trmingar- og vinnubum, jhreinsunum og rlahaldi. Ef eir sem vilja fagna slku f engan vettvang til a fagna essum hlutum er engin lei a gagnrna boskap eirra opinberri umru. eir loka sig inni lokuum hpum og efla hvern annan adun sinni skapnainum. a er ekki hgt a kfa skingu sem er aldrei afhjpu fyrir sklalyfjum.

Upp me veggspjldin!


mbl.is „Enginn glpur, held g“
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband