Bloggfrslur mnaarins, desember 2022

Verndair vinnustair opinberra starfsmanna

g hef unni fum vinnustum gegnum tina, og m ar nefna msar byggingalir, fiskvinnslu, psths, skrifstofur og kjallara sem urfti a hreinsa af myglusveppum kjlfar yfirfylltra niurfalla. Srhver vinnustaur hefur kvei andrmsloft og sn eigin mrk v hva ykir vi hfi og hva ekki. sumum hafa hangi myndir af fklddu kvenflki. sumum mtti varla heyra mun salegu tungutaki kvenna og karla. sumum er miki um famlg og koss kinn, rum (srstaklega sari tmum) er eins og a flk ori ekki a snertast af tta vi a senda einhver rng skilabo.

Hva um a. Stundum s g texta fr fyrirtkjum, stofnunum og fjlmilum sem f mig til a huga hvers konar andrmsloft s vikomandi vinnusta. Tkum sem dmi Rkistvarpi. ar er rugglega miki tala um samsriskenningar og hvernig s n ekki gott a hlusta slkt vaur. tt g vinni verkfristofu og eigi vi tknileg vandaml sem koma stjrnmlum ekkert vi skynja g svipa andrmsloft. g er sennilegameal rfrra 1500 manna skrifstofu sem er ekki gataur eins og svissneskur ostur af sprautum. Vinnuflagar mnir hafa sagt a g s hallur undir samsriskenningar en nefna svo aldrei r kenningar sem hafa rst, og g er ekkert a kvelja me slkum minningum enda ekki allir sem ola mjg vel ahafa lti blekkja sig. Einn og einn hefur samt jta mn eyru a sj eftir sprautunum og ttanum ea jta a hafa bara lti sprauta sig til a geta ferast ea komast rstefnu Bandarkjunum.

͠Staksteinum Morgunblasins um daginner gert svolti grn a barttu Umhverfisstofnunar gegn flugeldum. Verskulda grn, vel minnst, enda segir stofnunin:

Flugeldar eru aldrei umhverfisvnir ea skalausir en rfin fyrir flugelda fer minnkandi me njum hugsunarhtti. slendingar eru n mun mevitari um essi skalegu hrif flugelda. Flestir huga a v a endurmta snar ramtahefir annig a allir geti teki tt n ess a heilsa manna og umhverfis hljti skaa af.

Er a svo, j? essu or fengu mig til a hugleia hvernig vinnustaur Umhverfisstofnun er. Hva tala menn um vi kaffivlina? Flugelda? Mengun? Hva s hgt a gera vi afganginn af fjrheimildum stofnunarinnar ur en ri er enda svo stofnunin lendi ekki niurskuri?

g tla a draga mjg efa a „flestir“ slendingar su a endurmta snar ramtahefir me srstakri herslu a forast flugeldakaup. Mgulega skutu eir eitthva minna upp egar rkisvaldi bannai ramtabrennur og fjlskyldufagnai (og ) en hafa n gleymt llum slkum inngripum inn fagnai og hefir og tla sr a skjta upp eins miki og eir hafa efni .

g held hinn bginn a meal starfsmanna Umhverfisstofnunar rki kvein veruleikafirring, kannski svipuu stigi og innan frttastofu Rkistvarpsins. Skoanakannanirmeal starfsflks sni eitthva allt anna en r meal almennings. Yfirgnfandi kosi til vinstri. Trllatr fjru sprautuna.

Mr gti skjtlast og lt gjarnan leirtta mig, en mun h v hugsa til starfsflks Umhverfisstofnunar egar g trofylli lungu mn og barna minna af brenndu pri kvld.

Gleilegt r, allir sem etta lesa!


Hin msu heiti skattlagningar

Skattar heita ekki alltaf skattar. Stundum heita eir gjald, svo sem vrugjald og rvinnslugjald. Stundum heita eir tollur. Stundum kemur skattheimtan fram skrifri og reglugerum sem leggja mikinn kostna seljendur og kaupendur varnings og jnustu.

Auvita er etta allt saman gert nafni velferar, umhverfis, heilsu, menntunar, lggslu, innvia, jafnrttis og ess httar. Auvita er ll essi skattheimta a stula a blmgun ntmalegs samflags. Ef fengir a halda eftir meiru af launum num fri allt til andskotans. Landi yri a barbararki, nttran hyrfi undir malbik og plastmengun drpi allt lfrki sjvar.

Njastatspil yfirvalda er hugtaki hringrsarhagkerfi. a er snjallt. Maur fr a tilfinninguna a allar umbir, matarleifar og rgangur fi ntt lf gegnum endurvinnslu ea sem hrefni framleislu nstu umfer umba og varnings og um lei m hlfa nttruaulindum plnetunnar fyrir frekari gengni. Plastflaskan dag er orin a Barbie-dkku morgun og ess httar. Dagblai verur a eggjabakka sem verur a einhverju rija. En etta kostar f svo n arf a skattleggja meira fyrir allar umbir og varning. Hringrsin er ekki keypis. raun er hn endanlega dr v alltaf er hgt a finna eitthva sem fellur til sem arf a koma hringrs.

Me v a finna upp endanlega dr verkefni (eins og hringrs, umhverfisvernd og jafnrtti kynja og kyntta) getur hi opinbera haldi fram a enjast t eins og blara, sem er um lei nung byri almenningi. En tilgangurinn er gfugur og tlanir nar me eigin laun urfa a ba - jafnvel til eilfar. Og skalt akka fyrir a.


mbl.is rvinnslugjald hkkar um ramt
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Ntt afbrigi? Gar frttir!

hverju ri gengur flensa yfir land og j. hverju ri er um ntt afbrigi a ra. hverju ri veldur etta mrgumheilsufarslegum vandrum en yfirleitt tmabundi. hverju ri skilur flensutmabili eftir sig tbreitt hjarnmi sem endanum yfirbugar flensuafbrigi ess rs en hefur a auki ann vinning a styrkja nmiskerfi og halda v uppfru og algunarhfu.

hverju ri.

ri 2020 gekk yfir n tegund krnuveiru og fr hn gegnum nokkur afbrigi mean hn breiddist um heiminn. A lokum geri nja krnuveiran a sama og arar sem hringsla samflagi manna (yfirleitt undir heitinu kvef): Stkkbreytti sr til a breiast hratt t en um lei valda minni veikindum.

N afbrigi af essari krnuveiru munu um alla framt koma fram, dreifa sr um samflagi, valda einhverjum veikindum og skilja eftir sig hjarnmi me sama vinning og a gegn flensuveirunum: Halda nmiskerfum okkur fingu, uppfrum og algunarhfum.

slensk heilbrigisyfirvld ttu morgun fund me fulltrum Sttvarnastofnunar Evrpu og fulltrum Aljaheilbrigisstofnunarinnar, samt rum lndum Evrpu, um tbreislu Covid-19. Var etta gert ljsi opnunar landamra Kna.

Til hvers? J, til a ra hvort a urfi a bregast vi mgulegu nju afbrigi af krnaveirunni nju!

Hafa menn ekkert lrt? Er nr sttvarnarlknir byrjaur a r svisljsi eins og forverinn starfi? Eru lyfjafyrirtkin farin a sakna ofurhagnaar heimsfaraldursins? Eru stjrnmlamenn a leita leia til a beina athyglinni fr brunarstum hans, sem eir bjuggu sjlfir til?

Ntt afbrigi eru gar frttir! Ntt afbrigi gefur tilefni til a gera ekkert umfram a sem alla t hefur veri gert gegn nju afbrigi flensunnar (passa gamla flki, efla sptalana og segja flki a sofa af sr veikindi).

Ltum ekki telja okkur tr um anna. Aftur.


mbl.is Funduu morgun og fylgjast grannt me tbreislunni
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Seinasti flugeldurinn

ramtin nlgast og a sst tilbosbklingum danskra verslana. Jlaskrauti fari og jlakkurnara klrast og stainn komin tilbo vodka og bjr og hillur fullar af ramtaskrauti og flugeldum.

a er kannski bara mn tilfinning en mr finnst rstingurinn a skera mjg notkun og jafnvel banna flugelda vera a aukast. Flugeldar uppfylla j ll skilyri ess a banna eitthva:

  • eir rra loftgi
  • eir valda hvaa langt yfir allskyns heilsufarsmrkum
  • eir kosta gjaldeyri innkaupum
  • eireru einnota og alls enginn hluti af hinu svokallaa hringrsarhagkerfi
  • eir hra brn og dr
  • eir geta valdi alvarlegum meislum

Engu a sur er eim sem boa bnn og takmarkanir svara fullum hlsi. slensku samhengi er aallega bent mikilvgi flugeldaslu til a bjrgunarsveitir geti starfa n ess a ganga um me betlistafinn kringum fjrlagager. dnsku samhengi gilda ekki smu rk. ar er skemmtanagildi mikilvgasta rksemdin. Og hefin auvita. Danir elska hefir.

g velti v samt fyrir mr hvenr verur teki af skari. Hvenr verur seinasta flugeldinum skoti upp? Vi vitum a egar einhverjir heimta bo og bnn htta eir auvita aldrei. Hver einasta sprengja minnir heilagan leiangur sinn. Ef opinbera umran gagnast ekki tillgu um bann er hgt a tengja framhj henni og herja beint stjrnvld. au banna saklausa og nothfa hluti eins og plastpoka n ess a sa miklum tma umruna. au ynna t bensni itt n ess a tskra fyrir r vinninginn, enda er hann enginn. au nenna ekki umru og gtu v dag einn allt einu sagt: Seinasta flugeldinum hefur veri skoti loft. Takk fyrir og bless!

Og hva gerum vi ? Ekkert, auvita. Vi teljum okkur tr um a pokar r mas su jafngir og spum ekki v hvaan s mas kom og hva hefi veri hgt a gera vi hann stainn fyrir a ba til poka r honum. Vi ltum okkur hafa a a fara oftar bensnst til a bta upp fyrir rrara eldsneyti. Vi frum litlar flugeldasningar en snertum aldrei kveikir sjlf. Vi lffum, aftur og aftur og aftur, stundum me grmu andlitinu og sprautusr handlegg og hjartavvablgu brjstinu.

Og yfirvld vita a. v fer sem fer.


Veja rangt lkan

myndum okkur a allir vru sammla um a loftslagi s a klna. Snjrinn kemur fyrr og stendur lengur yfir. Vetrarbylir a vera sterkari og leggja meira hspennulnur og vegi. rfin gri kyndingu me flugri hitaveitu a aukast. Rafmagnsnotkun upplei til a lsa upp grtt skammdegi.

Vri ekki bi a efla innviina, vibna vegna snjkomu og rri til a takast vi vinda og vond veur?

J, vntanlega.

myndum okkur fugar astur: Allir vru sammla um a loftslagi s a hlna. Jklar a hverfa. Snjrinn a heyra sgunni til. rf eflingu innvia minni en ur. Kyndun stendur sta ea er jafnvel niurlei. Vindmyllur a rsa fyrir f sem ur rann borholur fyrir hitaveitur.

Vri ekki bi a slaka eflingu innvia og vibna vegna snjkomu? Vru blar ekki komnir heilsrsdekk og bi a banna nagladekkin?

J, vntanlega.

Mr snist llu a menn su fjlda ra bnir a veja rangt loftslagslkan - etta sem snir hlnun frekar en klnun. Skiljanlega hafa menn v brugist rangt vi:

  • fr ttbli svo dgum skiptir eftir snjkomu
  • Rafmagns- og hitaveitur a bila egar mest rur
  • Rtur a festast ar sem r komust ur gegn
  • Skortur heitu vatni til kyndingar

etta er ekkert srslenskt stand og auvita jafnvitlaust sama hvar menn veja rng lkn. Sem betur fer er aldrei of seint a breyta tlununum snum og lta r endurspegla rtt lkn.


Jlahugvekja

eru jlin gengin gar, pakkar hafa veri opnair, gur matur boraur og vinnan sett s nokkra daga. Jlin m kalla uppskeruht kaptalismans af mrgum gum stum, fyrir utan a vera ht ljss og friar. ar sem flk br ekki vi fri og velmegun eru jlin bara enn eitt drungalegt tmabili sem veitir lti svigrm til a staldra vi, kla sig spariftin og gleja vini og ttingja me gjfum og kvejum.

etta eru fyrstu jlin san ri 2019 ar sem rkisvaldi takmarkai ekki mguleika okkar til a fagna htinni hefbundinn htt. stan? Veira sem var aldrei hgt a stva, og srstaklega ekki me misheppnuum sprautum, gagnslausum grmum, tilgangslausum stthreinsunum og handahfskenndum samkomutakmrkunum sem meal annars nu til sklabarna. Skuldafjalli var stkka og a mun lka draga dilk eftir sr.

egar var loksins bi a koma elilegu fyrirkomulagi veiruvarna tk ekki anna betra vi: Rssar rust inn kranu og menn ltu eins og a vri eitthva anna en a raunverulega er, skelltu heimatilbna orkukreppu og hruu heiminum tt a nrri valdadreifingu heimsvsu ar sem hi vestrna samflag er frt near hrifum og mikilvgi. Hva tekur vi? Um a er erfitt a sp.

Ekki a Vesturlnd urfi asto annarra til a grafa undan sjlfum sr. Eftir a hafa rsta gjaldmilum snum og blsi svimandi verblgu n a bta vi svokllu orkuskipti til asigrast djflinum hinum nju trarbrgum: Loftslagsvnni. Evrpa tlar a skattleggja allan innflutning fr sktugum ftklingum nafni kolefnislosunar. Hagkvmar bifreiar vera teknar af almennu launaflki me skattlagningu og reglugerum um tblstur. Vesturlnd eru jafng a byggja sig upp og brjta sig niur.

Jlin gefa okkur vonandi tma til a staldra aeins vi. Viljum vi halda upp htleg jl nsta ri? Hva getur komi veg fyrir a? Hva getur stula a slku? g legg til a vi hldum okkur vi a uppbyggilega, setjum ll nju trarbrgin ofan skffu (au eru mrg), httum a espa upp tk og leyfum veirum og nmiskerfum a mtast vgvelli frumustigsins en ekki gngum sklanna.

Gleilega ht, lesendur, og takk fyrir samfylgdina!


Sprautur eru kannski lkning verri en sjkdmurinn

J, g veit. Sprautur gegn COVID-19 eru ruggar og hrifarkar. r stva tbreislu, draga r veikindum oghlfa heilbrigiskerfinu.

r valda ekki dausfllum og auknum veikindumog leia ekki til ftlunar.

Auvita ekki.

ess vegna gerir ekkert til a horfa heimildamyndinaANECDOTALS, sem var gefin t nlega llum milum (en auvita bnnu jtjb, af heilbrigissrfringunum ar).

Geru a, ekki lta sprauta ig aftur n ess a spyrja spurninga, skoa arar hliar mlsins en r fr rursmilunum og hugleia hlutverk nmiskerfis ns og hvernig m efla a n akomu efna- og erfafringa.

Ea ekki. ert fullorin manneskja. Lttu mig vita ef ig vantar hern. g ekki mann sem ekkir mann sem getur skaffa. Eins og allir.


Hvort er a?

Loftslagsml eru mjg fyrirferamikil danskri umru, a.m.k. umru stjrnmlamanna og fjlmila (mjg lti rdd af venjulegu flki). Danir f lka a borga tluvert af skttum nafni umhverfisverndar. Veri er a hanna landfyllingar sem eiga a verja borgir og bi gegn hkkandi sjvarmli framtar. Allskyns orkuskiptaverkefni eru gangi.

klima_OLEn stundum passa frttirnar svolti illa saman.Hr er ein sem segir a brum veri ekki hgt a halda lympuleikana vetrarrttum Evrpu v allur snjrinn er farinn fr helstu skasvum dagsins dag.

Hrer svo nnur segir a desember stefni a vera s kaldasti Danmrku 10 r.

klima_rekordkolda er kannski fjlmili til happs a lesendur lesa sjaldan margar frttirog setja svo samhengi. Fimbulkuldirkir va Evrpu og miki rtt um orkuskortinn sem kir gindi flks vegna hans. sama tma er rtt um hlnun jarar og allar r hyggjur sem vi urfum a hafa af v.

Vissulega eru allir heimshlutar a hlna margfalt hraar en allir hinir, einsfurulega og a hljmar, og menn urfa v ekki a hafa hyggjum af innviunum og vihaldi eim (eins og snjmokstri). Gott og vel. En kannski er raunveruleikinn annar, Jrin a klna og loftslagslknin rusl. Ef s er raunin erum vi vandrum v vi erum a undirba okkurfyrir framtina kolvitlausan htt.


Verak og mli er leyst!

Orkumlarherrar aildarrkja Evrpusambandsins hafa loks komi sr saman um verak jarefnaeldsneyti. Markmii me verakinu er a vinna bug orkukreppunni sem skekur n meginland Evrpu.

Er ekki bi a leysa ll vandaml?

Verak, og mli er leyst!

eir sem hafa lesi eina blasu (ea meira) hagfribk hljta a hrista hausinn. eir sem fylgjast me orkumrkuum smuleiis. Evrpa dregur ekki til sn meiri orku me v a borga minna fyrir hana en arir. Hn arf vert mti a yfirbja orku r hndum heimshluta me minna milli handanna. Gleymum v heldur ekki a Knverjar kaupa alla orku sem eir geta (srstaklega nna egar tti yfirvalda vi mtmli er orinn strri en vi veiru).

etta verak mun hafa smu afleiingar og nnur slk k: Valda skorti. Skortur leiir til skammtana. Skmmtunum arf a tdeila, og tli orkumlarherrar aildarrkja Evrpusambandsins su ekki til a framkvma r tdeilingar? Hver arf orku nna? skur inaur? Plskur almenningur? Ungverskur landbnaur? Hver veit!

Samflag sem hefur ekki orku er vont samflag. etta gildir Afrku, ar sem mrg hundru milljnir hafa ekki einu sinni agang a innstungu, og Evrpu ar sem kld hsni draga r heilsu flks og stula a mygluskemmdum. Lausnin er ekki s a setja verak heldur hvetja til meiri framleislu orku. Fyrir suma ir a vatnsfallsvirkjun, fyrir ara ir a ntt kolaorkuver. Hrna m ekki lta loftslagsprestana hra sig me rngum spm um hlnun Jarar vegna athafna manna. Prestar, sem lta ekki einu sinni snjbyli draga r sr kjark, enda ngur hiti fr ofurtlvunum sem eir mata me vlu til a framleia spr sem rtast aldrei.

Verak leysir ekki vandaml. a br til n vandaml. Lausnin er s a framleia meiri orku.


mbl.is ESB kynnir verak jarefnaeldsneyti
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Heimilisbkhald 101

Hva gerir venjulegur maur egar tekjur hans lkka ea tgjldin hkka umfram tekjur?

Skir hann um ntt greislukort? Btir vi sig slarlandaferum? Endurnjar jakkaftin?

Nei, hann selur vntanlega eignir upp skuldir, minnkar vi sig tgjld og ltur gmlu jakkaftin endast aeins lengur.

Hva gerir hi opinbera egar endar n ekki saman og tlanir sna a a muni ekki takast nokkur r? egaropinber umsvif leia til skuldasfnunar?

endar1

Selur eignir? Minnkar tgjld? Fkkar gluverkefnum? Nei, vert mti.

endar2

Rafblar eru gtir a mrgu leyti en ekki ru. eir eru leikfng hinna efnameiri. eir eru ungir og slta vegum. Hljltir, vissulega, og gilegt a keyra , vissulega, en leikfng.

a er v me llu algjrlega skiljanlegt a hi opinbera er a safna skuldum til a niurgreia rafmagnsbla eirra efnameiri mean venjulegu flki er gert sfellt erfiara fyrir a eignast drari og hagkvmari bifreiar, knnar bensni og olu.

Skattaafslttir eru gir auvita en eim mtti beina ara hluti, eins og a gera kaup glnjum og hagkvmum bensnblum drari og stula annig a betri ntingu eldsneytis.Einnig mtti spara tluvert f me v a fella niur krfur um blndun lfolum eldsneyti, og kannski hlfa einhverjum regnskgum leiinni vi a vera breytt plmatr.

nefnd er svo trega hins opinbera a heimila fleiri virkjanir til a knja leikfngin. Er takmarki a ba til rafmagnsleysi? vinga fiskvinnsluna til a sna sr aftur a olu? Moka lverunum r landinu?

Hi opinbera spyr sig: Hvernig gengur a n endum saman?

Svari er: N illa, auvita, mean a heldur fram a hega sr eins og unglingur me greislukort foreldra sinna sem kaupir sr njar grjur fyrir lnsf!


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband