Bloggfrslur mnaarins, september 2020

Val mlikvara?

g lauk grkvldi vi bkina Framfarir: Tu stur til a taka framtinni fagnandi, og ver a segja a g er nna uppfullur af bjartsni fyrir hnd heimsins, framtarinnar, umhverfisins, kvenna, minnihlutahpa og komandi kynsla. er v fyrirvari: A vi setjum ekki hi frjlsa samflag okkar bak vi ls og sl af tta vi ... eitthva!

tta vi hryjuverkamenn.

tta vi sjkdma.

tta vi spkaupmenn.

Vestrnt samflag hefur vissulega veri hlfgeru neyarstandi seinustu 19 r. flugvllum er raksprinn og vatnsbrsinn tekinn af okkur vi ryggishlii. Leynijnustur fylgjast me ferum okkar netinu. Vestrnir hermenn dveljast Miausturlndum og skiptast sprengjum vi innfdda sem hefna sn svo me v a sprengja upp almenna borgara Vesturlndum. Peningaprentvlarnar hafa ekki stoppa 20 r me tilheyrandi raski vermyndun, vaxtastigi og stugleika fjrmlakerfa. Og n fletja vestrn rki hagkerfi sn til a fletja t veiru sem drepur sennilega hagkerfin hraar en veiruna.

En vi erum enn frjls Vesturlndum, rtt fyrir allt.

etta leiir samt huga minn a v hvaa mlikvara vi notum til a bi vega og mega stand heimsins og til a nota vi tlunager til framtar.

S sem fylgist vel me frttum myndar hfi sr hugmynd a heimurinn fari versnandi. Frttamenn jta a neikvar frttir selja betur en jkvar. Frvik fr reglu eru hugaverari en reglan. a tir enginn fyrirsgn sem segir a 40 milljnir flugvla lendi hverju ri heilu og hldnu. Hrapi ein r loftinu er a hins vegar strfrtt sem vekur mikla athygli. Skiljanlega, en teki r samhengi getur slk frtt brengla upplifun okkar heiminum.

Undanfarna mnui er bi a hamra miki v a fjlgun smitum veiru s niurlei ea upplei og smitin notu til a rttlta hin og essi inngrip samflagi. etta var kannski skiljanlegt upphafi egar n veira me ekkta eiginleika fr stj, en ekki lengur. Lknar eruornir trlega frir a eiga vi veiruna. Og enginn er a deyja nema gamals aldri ea vegna undirliggjandi sjkdma sem hefu sigrast lkama me hjlp hvaa veiru ea bakteru sem er.

Me v a halda umfjllun um veiru fr dausfllum og a smitum er hgt a mla alveg skelfilega mynd af einhverju frekar saklausu.

Tkumdanskar tlur sem dmi.

Hr er smitkrfan:

smit

Heimsfaraldur!

Lkhsin eru a fyllast!

Gjrgslan er sprungin!

ttarstapi!

Ea hva?

Hr er krfa dausfalla fyrir sama tmabil:

daudfoll

Hva er gangi?

Eru menn farnir a passa sig hjkrunarheimilunum og verja me undirliggjandi sjkdma mean unga flki djammar, kelar og knsast og skiptist veiru eins og enginn s morgundagurinn? (Enda n a vinga a heim nna.)

Hugsanlega. v a er aallega yngra flki sem fr veiruna, enda mest ferinni:

aldursdreifing smita

Og eins og me allar veiruskingar er a aallega eldra flki sem deyr egar a skist.

aldursdreifing daudsfalla

Me v a fletja t hagkerfi tekst kannski a halda veiru skefjum en byrjar flk a deyja af msu ru. Sjlfsmor eru fyrirsjanlega byrju a aukast vegna vonleysis, atvinnuleysis og tekjuleysis. Lknar hafa s vsbendingar um a fleiri hafi di r hjartafllum en annars hefi veri raunin v flk var hrtt vi a hringja sjkrabl og vera rlla inn veirubli. Margir hafa fresta lknisheimskninni til a athuga me krabbamein og ara langvinna sjkdma. Og enn skal haldi fram smu braut, til a fletja r veiru.

Er ekki kominn tmi til a skoa ara nlgun?


Nmsskylda, ekki sklaskylda

Samkvmt slenskum lgum er sklaskylda grunnsklum slands og er einstaklingum fr 6 til 16 ra aldurs skylt a skja (nema veittar su undangur), ea svo segirWikipedia mr.

Brn eru v mlbundin vi skla.

Danmrku er ekki sklaskylda heldurkennsluskylda (undervisningspligt). a er einfaldlega byrg foreldra a sj til ess a barni gleypi siggrunnsklanmi einn ea annan htt.

Kannski finnst einhverjum etta ekki vera mikill munur, en kannski er etta grarlegur munur. Elismunur, frekar en stigsmunur.

Heimakennsla er hratt vaxandi fyrirbri. Margir foreldrar sj ekki lengur nytsemina v a kvelja slina r barni snu innan fjgurra veggja sklastofunnar. Hagsmunaailar nverandi fyrirkomulagi spyrna elilega vi ftum. a ekki a lta slkt hindra sig a hugsa lausnum. Foreldrar eru byrgir fyrir brnum snum, ekki rki. Ekki gleyma v.


mbl.is form um heimakennslu eru umdeild
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

A sj ekki skginn fyrir trjnum

Orkuskipti samgngum eru forsenda ess a sland standi vi aljlegar skuldbindingar loftslagsmlum samkvmt Parsarsamningunum. Markmi stjrnvalda mia a v a minnka tblstur fr samgngum landi um 37%, mia vi ri 2018, fyrir ri 2030.

Og hvernig a gera a?

Kannski me sama htti og mannkyni hefur alltaf unni, egar hvatarnir eru til staar: Fyrst arf bara orku - einhverja orku. Svo arf hn a menga minna.Um lei arfhn a vera hagkvm og skilvirk. Niurstaan er stuttu mli s a endalaus orkuskipti hafa tt sr sta seinustu aldir, og eiga sr sta sfellu: Mykju- og mbruni verur trjbruni sem verur kolabruni og loks gas- og olubruni, hreinsibnaurinn batnar og ntnin eykst.

Me essum htti hefur t.d. slenska tgerin strminnkatblstur sinn seinustu ratugi, og a n aljlegra skuldbindinga herar skattgreienda, v hn hefur einfaldlega stefnt a aukinni hagkvmni. Ogblaflotinn heldur raun fram a blsa minna og brenna betur, jafnvel tt blaeign hafi aukist, kk s krfuhrum neytendum sem halda framleiendum bifreia vi efni (hr eru Danmrk og sland sennilega ekki smu vegfer, v Danir rghalda ofurskattlgu blana sna eins lengi og eir geta mean slendingar vilja helst vera njum ea nlegum blum).

tblstur fr blum er lka skp ltil str hinu stra samhengi, s tblstur anna bor talinn hugaver str, og ef talin er svomismununin skattkerfinu sem bitnar fyrst og fremst kumnnum. Me v a rngva einhverjum orkuskiptum ar gegn er veri a eya strf. N fyrir utan a yfirvld hafa me engum htti tskrt hvernig skattkerfi sem a fjrmagna vegager a breytast egar skattfrjls batter koma sta brennsluvla. Ea j, me fleiri skttum!

Rafmagnsblar og rafmagnstki af llu tagi eru krttlegar grjur og nothfar mrgu samhengi. g ekki marga sem eytast n um rafsktum um gtur borgarinnar og lta blinn ba heima. Grjufklar vilja auvita eiga flotta Teslu. strborgum erlendis eru rafmagnsblar sniug lei til a fra tblsturinn fr ttblinu og t sveit ea til annarra rkja (rafmagnsblar skalandi draga mjg orkuframleislu kolavera Austur-Evrpu). Og a er ljst a blaframleiendur eru a vinna a msum njungum, neytendum til hagsbta. Sem dmi m nefnahugmyndir Hyundaium a sma vetnisbla sem keyra vetni framleitt me sl og vind (n ea bara gasi, ef v er a skipta). a arf mun frri afrska nmuverkamenn Afrku slka hugmyndafri, s mia vi battersblti.

N fyrir utan alla talnaleikfimina sem er notu til a rttlta framgang battersins. ar lifa margar gosagnir um gti hinna og essara svoklluu grnu orkugjafa.

En menn virast tla grafa skotgrafir: Annahvort ola ea batter. Annahvort brennsla ea hlesla. a er arfi. Og a ttu allir a hafa varann egar stjrnmlamenn valsa um me milljara af f skattgreienda og lofa bjartri framt. Allir.


mbl.is Orkuskipti samgngum forsendan
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Matarsun

rndrri vileitni til a reyna minnka notkun jarefnaeldsneyti hafa menn dotti niur svolitla afer: A brenna matvli!

annig er eldsneyti me mikinnorkuttleika teki r umfer, a.m.k. a hluta, og eldsneyti me ltinn orkuttleika nota stainn.

etta hefur allskyns afleiingar. Til a byrja me leiir etta til verra eldsneytis og drara. Vefjviljinn tk etta gtlega fyrir mrgum pistlum, t.d. me eftirfarandi orum:

t vinstri stjrnarinnar voru leiddar lg kvair sem vinga bensnstvar til a blanda drum og orkusnauum jurtaafurum bensn og Dieselolu. ... Vnandinn ea korn-etanli, sem n er blanda bensn, er drara innkaupum en bensn. Etanli er einnig um rijungi orkuminna en blanda bensn. blndunin leiir v til aukinnar eyslu blvlum og fleiri fera bensnstvar og ar me aukins innflutnings eldsneytis.

Enn er essi kjnalega kv gildi, v miur.

En ar me er ekki ll sagan sg. Hvaan eiga ll essi matvli a koma? J, fr krum bnda.Bndur senda uppskerusna blvlarnar og hin aukna eftirspurn eftir afurum eirra rstir upp veri mrkuum, m.a. eim ar sem flk er a reyna kaupa sr matinn. Hi hkkandi ver hvetur svo bndur til a leggja enn meira land undir rktunina, vitaskuld kostna nttrunnar. Lokaniurstaan er:Ftkt flk hefur minna a bora, og nttran fr skellinn.

Af v vi viljum ekki nota jarefnaeldsneyti sem liggur bara jrinni og bur eftir v a breytast hagkvma orku.


mbl.is Prfa vistvna repjuolu Keflavkurflugvelli
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Jarefnaeldsneyti er frbrt

Allt tal um a htta notkun jarefnaeldsneyti er tmt tal. Mannkyni hvorki tti n getur htt a nota jarefnaeldsneyti me nverandi tkni, og a eru f teikn lofti um a tknin geti leyst jarefnaeldsneyti af nstu ratugum.

Auvita geta rk lnd tala rum ntum. a er alveg hgt a neya almenning til a taka upp hlfraa tkni og niurgreia me svimandi fjrhum valkosti vi jarefnaeldsneyti. Auvita. Og um lei lta brn Afrku grafa eftir sjaldgfu mlmunum sem arf ll essi batter. En fyrir heiminn, heilt liti, eru a bara heimatilbnar og svisbundnar fingar sem skipta engu mli fyrir heildarmyndina og mannkyni. sland a nota jarefnaeldsneyti ea ekki? Svari skiptir ekki mli nema fyrir slenska skattgreiendur.

N fyrir utan a jarefnaeldsneyti er ekkert vandaml sjlfu sr. J, auvita veldur saur kolareykur usla, en hreinn gasbruni ea bruni bensnvlar er engin srstk vra. Fyrir milljnir ftkra Jararba er raunar mikil framfr a komast kol til brennslu, sem valkost vi bruna draskts innandyra me tilheyrandi reykeitrun og jafnvel httu daua.

Hafi menn hyggjur af styrkleika koltvsrings andrmsloftinu og v a hann hafi meiri hrif hitastig lofthjpsins en sjlf slin er s gosgn gri lei me a vera afhjpu sem snnu tilgta. Koltvsringur er ekki mengun. Hann er tiltlulega hrifaltillfyrir lofthjpinn, en meiri styrkur um lei frbr burur fyrir plnturnar. v meira, v betra (upp a kvenu marki, auvita).

Svo urfum vi a muna a jarefnaeldsneyti er ekki bara eldsneyti heldur lka hrefni. a kmi mr mjg vart ef a vru frri en 50 hlutir kringum ig, sem etta les, sem einn ea annan htt eru framleiddir me notkun olu sem hrefnis.

Mrgum er trtt um orkuskipti. au eru ekki fr jarefnaeldsneyti grna orku (svokallaa), heldur fr sktugri orku til hreinni.


mbl.is Orkuskipti rdd opnum rsfundi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Gruverblgan

Undanfarin r hefur svokllu gruverblga (educational inflation) hrj Vesturlnd. Danmrku er, ea var a.m.k. um tma, markmi yfirvalda a 75% allra nemenda ljki sklagngu sinni me hsklagru. slandi er n krafist, eftir v sem kostur er,hsklaprfs til a sinna brnum leiksklum og til a kenna krkkum a lesa og skrifa. Hugmyndir um algreglunm fari hsklastig voru eitthva umrunni tmabili.

yfirborinu er alltaf tala um auknar faglegar krfur. Flk arf j a kunna vlrita og nota tlvur, ekki satt? a arf a fylla t miklu fleiri eyubl n ea ur og uppfylla miklu fleiri krfur til ga og skriffinnsku, ekki satt?

En auvita blasir vi a hr eru menn einfaldlega a minnka samkeppni innan starfssttta. a er ljst a laus staa leiksklakennara fr tluvert frri umskjendur ef hsklaprf er gert a skilyri. ar me eykst rstingur launakjrin. Hsklaprf er einfaldlega lei til a minnkaframboi meaneftirspurnin er alltaf til staar.

Mrg fyrirtki nota lka krfur um hsklaprf til a fkka umskjendum. etta er lei til a spara mannausdeildinni fyrirhfn.

En n er kannski eitthva byrja a breytast. ͠frtt er sagt fr v a fyrirtki eins og Netflix og Apple su auknum mli a htta a gera hsklaprf a skilyri fyrir rningu.

Svoltil tilvitnun:

Now prominent companies such as Google and Apple are hiring employees who have the skills required to get jobs done, with or without a degree. LinkedIn found many of today’s hottest companies to work for do not require that employees have a college degree.

etta eru gar frttir. g efast um a a veri gert miki r eim slandi en ti hinum stra heimi er barttan vi gruverblguna hafin. Hsklar eru gir fyrir marga en ekki alla. Hsklaprf sem skilyri er raun tilokun kvenu flki sem erfitt me a troa sr ferkntu form formlegrar hsklagngu.

Ef vi viljum hlfa mannausdeildum vi lagi og styja vi kjarabarttu leiksklakennara eru til arar leiir en sa lfum hfileikaflks me arfa bknmi.


Fyrirsgn: Enginn veiktist

Einn nemandi vi Verslunarsklann greindist me krnuveiruna gr. Enginn er veikur. Mli er dautt.

Ea hva?

Aldeilis ekki: Vegna greiningar erufjrtn nemendur sklans komnir sttkv og tveir kennarar til vibtar.

Hjlpi mr!

Nna sitja sextn hraustir og heilbrigir einstaklingar heima hj sr og reyna a lta hluti ganga upp af v einhver nemandi kva a fara prf og greindist me veiru.

Ekki fylgir sgunni hvenr ea hvernig hann smitaist. Sennilega einhverju teitinu ea af v hann st nlgt manneskju Krnunni sem talai htt sma og eytti agnarsmum dropum t r sr.

Enn er markmi yfirvalda a trma smitum sta ess a eiga vi sjkdm eirra sem veikjast. Ekki smitast, heldur veikjast. etta var kannski vieigandi tmabundnu vissustandi en alls ekki lengur.

Sem betur fer er andspyrnan smtt og smtt a rsa upp r jrinni. Greinar sem gagnrna yfirvld skjta reglulega upp kollinum og hfundar eirra engir vivaningar.

Smit er ekki sjkdmur! etta er mikilvgt a hafa huga. Vi erum a smitast af allskyns veirum og bakterum hverjum degi, og engum dettur hug eltast vi slkt me rndrum prfunum og lokun landamra og mori heilu atvinnugreinunum, nema egar veiran heitir COVID-19. a er fyrst a einhver verur veikur a einhver a gera eitthva.

Hrausta flki nr aldrei a mynda varnarvegg fyrir sem eru veikastir fyrir sjkdmum ef allir eru heima sttkv.

Httum essari vitleysu.


mbl.is Nemandi Versl greindist me veiruna
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

r 2 1

Frtt segir:

Hann [rlfur Gunason sttvarnarlknir] sagi rannsknir benda til a einn metri milli einstaklinga minnki lkur smiti fimmfalt sem er sttanlegt og auveldar framkvmd auk ess a hn hafi virka vel sklum landsins.

J, mikil skp. Svo virist sem sttvarnarlknir hafi loksins fari inn heimasu WHO, ar sem segir:

Maintain at least 1 metre (3 feet) distance between yourself and others. Why? When someone coughs, sneezes, or speaks they spray small liquid droplets from their nose or mouth which may contain virus. If you are too close, you can breathe in the droplets, including the COVID-19 virus if the person has the disease.

N ea hringt einhvern Danmrku, en ar hefursan byrjun ma veri 1 metra regla og enginn tala um a a hafi btt vandann. vert mti hefur flk miklu raunhfari mguleika a vira 1 metraen 2 metra, og tekur a v alvarlegar.

a tekur flskuskeyti langan tma a berast til slands en endanum tekst a, og a opna og lesi.

Annars tla g a taka fram a g tel sttvarnarlkni hafa stai vaktina vel, sem slkur. g hef ekkert mti honum, hans rleggingum og hans tilmlum. Hann er sttvarnarlknir og hugsar um sttvarnir (nema egar honum leiist). g er hins vegar steinhissa v a stjrnvld hafi vali a setja nnast ll nnur sjnhorn ofan skffu og ar me kafsiglt hagkerfinu n ess a bjarga einu einasta mannslfi, og jafnvel vert mti tt mrgum httulega nlgt bjargbrninni.

Ea er ekki ori illt efni egar embttismaur biur yfirvld vinsamlegast um einblna ekki eigin or ogbyrja a„taka tillit til annarra hagsmuna“?


Gluverkefnin laumast inn um bakdyrnar

Sjaldan ltur hi opinbera ga krsu fara til spillis.

N egar er bi a knsetja hagkerfi og veursskin hrannast upp er upplagt a leggja til leiir til a komast aftur ftur. Rkisvaldi er hr tilbi a rtta r hkju eftir a hafa broti r hnskeljarnar.

Gott dmi er svoltil hugmyndavinna fr Vireisn. ar leynast mrg gullkorn:

  1. A fara fullt a leggja Borgarlnuna svoklluu, i nafni hagkvmra opinberra framkvmda! N er ekki tminn til a ra gti ess a fjlga strtisvgnumog bera saman vi ara kosti. Nei. nafni neyarstands skal byggjafyrir 100 milljara aflnsf, strax!
  2. A hraa v eins og frekast er unnt a nota hagkvma orkugjafa sta hagkvmra.
  3. Tmabundnar skattalkkanir og rkisstyrkir til fyrirtkja frekar en a lkka bara skatta almennt, alla lnuna, varanlega. Auvita.
  4. Almennt straukin fjrtlt fyrir lnsf r tmum rkissji.

g skal alveg viurkenna a a er ekki allt alslmt vi tillgu Vireisnar, og gott hj eim a setja hugmyndir pottinn, en almennt m samt segja a Vireisn s a reyna gera gluverkefni sn a jrifamlum, nafni neyarstands, og vonar a au veri gripin lofti rvntingu og keyr gegn. Og vibi a fleiri flokkarhugsi a sama, n fyrir utanalla vitleysuna sem n egar er gangi.


mbl.is Vilja snarpari vibrg rkisins
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hin slenska snska lei

rj brn hafa veri fjarlg af heimili snu Svj eftir a foreldrar eirra lokuu au inni fjra mnui af tta vi krnuveirufaraldurinn.

arna er kannski snska leiin sem slendingar vldu, a hluta a.m.k. upp skasti, a fara: A reyna lsa loftborna veiru ti og koma veg fyrir smit.

Markmii er ekki a reyna verja heilsu flks.

Markmii er ekki a hlfa heilbrigiskerfinu.

Markmii er ekki a dreifa smiti yfir lengri tma.

Nei, markmii er a lsa veiru ti, sem er auvita ekki hgt.

Kannski a s kominn tmi til a taka upp hina snsku leiina, sem er s jartengda hugsun a heilbrigt flk fr sig allskyns vru, en flestir sigrast einfaldlega henni og myndar varnarvegg fyrir hina sem ola slkt verr.


mbl.is ttuust faraldurinn og lokuu brnin inni
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband