Peningaprentunin hafi fyrirsjanleg hrif

ri er 2020. Rkissjur er a skkva sr skuldir til a borga fyrirtkjum fyrir a hafa loka, flki fyrir a mta ekki vinnuna og lyfjafyrirtkjum fyrir a framleia gagnslaust glundur. Ekki er innista fyrir essari vegfer og rkissjir arf a taka ln. Str og mikil ln.

Selabanki slands kveur a hlaupa undir bagga:

sgeir Jnsson selabankastjri segir a peningaprentun af hlfu Selabanka slands muni hefjast a ri nsta ri. sgeir sagi a „a liggur fyrir a peningaprentunin hj okkur [Selabanka slands] verur a kaupa rkisskuldabrf“. etta kom fram varpi sgeirs Peningamlafundi Viskiptars sem fr fram an me stafrnum htti.

etta var vinslt. Nna hfu yfirvld r ngu a moa og au eyddu eins og fullur unglingur me greislukort foreldra sinna. a var hgt a borga fyrir allar skeringarnar og halda ti stjrnarfari sem g vil kalla nfasisma, ar sem einstaklingurinn er til fyrir rki en ekki fugt.

En hva kemur etta verblgu vi?J, egar magn peninga umfer er auki rrnar kaupmttur hverrar og einnar krnu v magn varnings og jnustu er ekki a aukast sama mli. etta er auvelt a skilja smrra samhengi: Segjum a 100 manns bi eyju og eigi samanlagt eina milljn krnur sem frist sfellu milli handa viskiptum og lntkum. Dag einn kveur hfinginn a auka magni milljar krna. Eru allir ornir rkir? Nei, v eir sem fi hi nja f fyrst hendurnar byrja a bja hrra og hrra a sem er til slu og smtt og smtt hkkar verlag llu. jafnt mgulega byrjun, en a lokum llu.

Selabankastjri skilur etta auvita en hann tlai a fara fnt etta og stilla af peningaprentunina eftir run verblgunnar. a mistkst auvita, bi hj honum og rum erlendum selabankastjrum sem geru a sama. Nna arf a taka afleiingunum. a er allt svo auvelt egar peningamagni er a aukast, en a er um lei allt svo erfitt egar v er neita a halda fram a aukast jafnhratt.

g veit ekki hvenr s dagur kemur a skattgreiendur uppgtva a eir eru ekki bara rnir inni a skinni me skttum heldur lka gegnum verblguna. Kannski fyrr en g ori a vona.


mbl.is Verblgan hafi veri vanmetin
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Fimmta hver krna umfer hefur ori til sustu 2-3 rum og allan ann tma skelltu stjrnvld skollaeyrum vi avrunum um a a myndi hjkvmilega hafa slmar afleiingar. Svo egar verblgan kom ttist enginn sem bar byrg essu kannast vi a. Nna er svo hreinlega veri a nta etta stand til ess a rna heimilin. a er lti eins og etta s hjkvmilegt en a er bara alls ekki satt. Kjsendur voru aldrei spurir leyfis og ekki einu sinni lits essu.

Gumundur sgeirsson, 14.9.2023 kl. 19:57

2 Smmynd: Geir gstsson

Takk fyrir athugasemdina og innliti Gumundur. g ttaist a kmir hinga til a skamma mig fyrir a gera lti r hlutverki viskiptabankanna peningaprentuninni. Nokku sem g var tilbinn fyrir.

Strkostlega athyglisvert a sj a fimmta hver krna er frekar gln. a tti a a 20% verblgu, til lengri tma. Hvar eru nju peningarnir a fela sig? hlutabrfunum? Fasteignum? r eru arna einhvers staar.

Geir gstsson, 14.9.2023 kl. 20:17

3 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Mig grunar fasteignir en byggi a meira vsbendingum heldur en einhverjum grjthrum rannsknum (sem g hef ekki lagst ).

P.S. g vildi ekkert fara t hlutverk bankanna peningaprentuninni a essu sinni enda bera stjrnvld meiri sk v sem n er a gerast. au bera auvita lka byrg v a lta peningaprentun bankanna vigangast, sem vi vorum aldrei spur hvort tti a leyfa eim.

Gumundur sgeirsson, 14.9.2023 kl. 20:44

4 Smmynd: Birgir Loftsson

Gumundur. Hvernig fer peninga prentun bankana fram? Ertu me blogg grein sem getur vsa , ar sem tskrir mli?

Birgir Loftsson, 15.9.2023 kl. 08:14

5 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Sll Birgir.

Svari er raun einfalt og g skal tskra a hr:

Fyrst er rtt a tskra a "prentun" essu sambandi er raun myndlking v viskiptabankar prenta ekki beinlnis reifanlega peningasela heldur ba eir n dgum til nja peninga me rafrnum htti.

a gerist annig a egar banki veitir tln til viskiptavinar br hann til nja innistu bankareikningi lntakandans sem nemur lnsupphinni. essi upph var ekki til staar ur kerfinu heldur var hn til vi lnveitinguna. ar sem innistur bankareikningum er hgt a nota sem greislu llum viskiptum jafngildir etta njum peningum.

essu m einnig lsa me dmi: Segjum a eigir 1 milljn krna bankareikningnum num, en tlar a kaupa r bl sem kostar 2 milljnir. skir v um ln a fjrh 1 milljn krna hj bankanum. egar bankinn hefur samykkt a lna r upph hkkar hann innistuna bankareikningum num um 1 milljn og tt n innstu upp 2 milljnir sem getur nota til a kaupa blinn. essi vibtar 1 milljn sem var til reikningnum num jafngildir njum peningum umfer. Bankinn bj essa nju peninga einfaldlega til me v a breyta tlunni sem segir til um hversu mikil innista er reikningnum num.

Sumir eiga erfitt me a tra v a etta virki svona raun, kannski vegna ess hva etta virist vera einfalt ea a eim hefur veri talin tr um a etta virki einhvernveginn ruvsi ea s miklu flknara. Stareyndin er samt s a a er einfaldlega svona sem etta virkar.

Hr er ein stafesting v a etta virki svona raun en hn kemur fram svari forstisrherra vi fyrirspurn Alingi (svarliur 3):

873/153 svar: verblga og peningamagn umfer | ingtindi | Alingi

"egar innlnsstofnun veitir ln verur samtmis til ntt samsvarandi innln og annig eykst peningamagn. ..."

Hr er nnur stafesting riti fr Englandsbanka (sj rammagrein):

Bank of England Quarterly Bulletin 2014 Q1 - money-creation-in-the-modern-economy.pdf

"In the modern economy, most money takes the form of bank deposits. But how those bank deposits are created is often misunderstood: the principal way is through commercial banks making loans. Whenever a bank makes a loan, it simultaneously creates a matching deposit in the borrower’s bank account, thereby creating new money."

Hr er tarlegri umfjllun um peningaskpun bankanna fr hum samtkum:

How Banks Create Money - Positive Money

etta ngir vonandi til a svara spurningunni inni.

Gumundur sgeirsson, 15.9.2023 kl. 14:21

6 Smmynd: Birgir Loftsson

Takk fyrir Gumundur. Athyglisvert. annig a ert a segja a bankinn urfi ekki a eiga milljnina sem hann lnar sem eigi lausaf ea fjrmagn hndum bankans? etta s upp myndaa krtar reikning bankans? Getur bankinn "endalaust" bi til lnsf sem hann lnar t?

Birgir Loftsson, 15.9.2023 kl. 15:28

7 identicon

essi afer kllu QE Quantitative Easing og sumir kalla modern monetary theory MMT (ea magical money tree) hefur veri spart notu (til dmis Japan, USA ....) va me eim hrifum a rki alltaf ng og getur ani t sna starfsemi, en engin veit hvernig a vinda ofan af skuldunum (stundum gefa rkisjir skuldabrf sem selabankar kaupa me peningum sem eir prenta sem fer svo t hagkerfi) - sumir segja a njar tknilegar uppgtvanir muni koma okkur til bjargar en "gamaldags flk" varar vi a essi skuldasfnun geti leitt til alsherjarhruns strstu hagkerfum.

a hljmar einhvernveginn fyrir mig a svona hegun geti ekki gengi endalaust n ess a eithva gefi sig.

Bragi Sigursson (IP-tala skr) 15.9.2023 kl. 17:31

8 Smmynd: Gumundur sgeirsson

a er rtt lykta, a bankinn arf ekki a "eiga" milljnina sem hann lnar frum snum til a geta veitt lni. peninga arf ekki a taka neinsstaar fr til a fra inn reikning lntakandans, heldur verur einfaldlega til n innsta fyrir lnsfjrhinni. mti essari nju innstu sem telst vera skuld bankans vi reikningseiganda, bkfrir hann sem eign sna skuldarviurkenninguna sem lntakandinn undirritai ar sem hann lofai a endurgreia lni. etta arf a gera svo a bkhaldi stemmi .e. a eignir og skuldir bankans standist .

Sem betur fer getur banki ekki bi til endalaust miki af nju lnsf r lausu lofti me essum htti en a eru nokkrir ttir sem takmarka a. Helsta takmrkunin samkvmt ngildandi regluverki felst svoklluum eiginfjrkrfum. r segja til um hversu miki eigi f (.e. eignir umfram skuldir) bankinn arf a hafa svo hann teljist vera gjaldfr (.e. ekki farinn hausinn) og ar me rekstrarhfur. egar bankinn eykur tln sn stkkar efnahagsreikningurinn bi skuldahli (njar innstur) og eignahli (njar skuldarviurkenningar). Ef eigi f bankans helst breytt (sama upph) vi essar astur verur a minna hlutfall af heildareignum en a hlutfall m ekki fara niur fyrir au mrk sem selabankinn setur reglur um. a ir a egar eiginfjrhlutfalli er komi niur a settum mrkum getur bankinn ekki veitt meiri tln nema hann auki eigi f sitt. a getur hann gert me msum htti, svo sem me v a halda eftir f af rekstrarhagnai snum sta ess a greia a t sem ar til hluthafa ea me v a gefa t n hlutabrf og selja au.

Dmi (einfalda):

Banki eignir (t.d. skuldaviurkenningar) sem nema 1 milljara krna en skuldar (t.d. innstueigendum) 800 milljnir. hann 200 milljnir umfram skuldir og eiginfjrhlutfalli er 20% af heildareignum. Selabankinn hefur sett reglur sem segja a eiginfjrhlutfall megi ekki fara undir 10%. Bankinn getur veitt n tln upp 1 milljar og skapa njar innstur upp smu upph. Eftir a hafa eignir hans (tlnastofninn) hkka 2 milljara en um lei hafa ori til n innln og skuldir hans v aukist um 1 milljar ea upp 1.800 milljnir. Nna er eiginfjrhlutfall hans komi niur 10% sem er lgmarki samkvmt reglum selabankans og getur bankinn ekki veitt meiri tln ( bili a.m.k.). En millitinni hefur hann innheimt tekjur formi jnustugjalda og vaxta af tlnum og s hagnaur sem eftir stendur af eim eftir greislu rekstrarkostnaar btist vi eigi f og fyrir viki getur hann veitt meiri tln. annig m segja a s hagnaur sem eftir stendur af tekjum mnus tgjldum bankans virki sem takmarkandi ttur tlnaaukningu hans.

Rtt er a taka fram a raunveruleikanum er miklu flknara hvernig eiginfjrhlutfall er reikna t en essu mjg svo einfaldaa dmi hr a ofan. ar spila inn ttir eins og httumat og hversu gar tryggingar standa a baki tlnum, svo sem ve fasteignum o..h. ess vegna geta reglur um hluti eins og greislumat og hmarkshlutfll vesetningar einnig virka sem takmarkandi ttir tlnagetu banka.

Gumundur sgeirsson, 15.9.2023 kl. 17:37

9 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Bragi.

MMT er eiginlega ekki kenning (theory) heldur frekar lsing v hvernig peningakerfi virkar raun. Eins og a snr a rkisfjrmlum er lsingin kerfinu annig a rki sem hefur vald til a prenta peninga getur alltaf tt fyrir skuldum snum v egar kemur a gjalddaga getur a einfaldlega prenta peninga til a greia skuldirnar og annig alltaf stai skilum me r. etta er h v a skuldirnar su eigin gjaldmili rkisins en ekki erlendum gjaldmili. ess vegna leggja Bandarkin svo mikla herslu sem raun ber vitni a vihalda stu sns gjaldmiils (USD) sem aljlegs viskiptagjaldmiils og ganga svo langt a fara str erlendri grundu gu eirrar stefnu. etta er rjfanlegur ttur stu Bandarkjanna sem strveldis aljavsu. egar nnur rki eru h v a afla sr dollara og jafnvel skuldsetja sig dollurum, svo sem til a kaupa olu, hafa Bandarkin snilegt (ea torsnilegt) vald yfir eim. etta er a sem langflest str sustu 70-80 ra snerust raun um.

Rtt eins og dminu sem g tk hr undan um tti sem takmarka tlnagetu banka er ekki ar me sagt a rki geti prenta peninga t hi endanlega n ess a a hafi afleiingar. r afleiingar geta svo sannarlega komi fram fyrr ea seinna formi averblgu og jafnvel efnahagshruns ef varlega er fari me peningaprentunarvaldi. eir sem halda v fram a MMT i a a s allt lagi a lta prentvlarnar ganga hmlulaust eru anna hvort a misskilja kenninguna/lsinguna ea misnota hana vsvitandi til a rttlta sjlfbra stefnu.

Gumundur sgeirsson, 15.9.2023 kl. 17:55

10 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Birgir.

Hr er frleikskorn sem mr datt hug a bta vi essa umfjllun um peningaskpun bankanna. svari forstisrherra sem var vsa til fyrri athugasemd kemur etta fram:

"egar innlnsstofnun veitir ln verur samtmis til ntt samsvarandi innln og annig eykst peningamagn. a sama ekki vi egar lfeyrissjur veitir ln ar sem s fjrh sem er lnu var ur hluti af innlnum lfeyrissjsins ea bundin rum fjrfestingum. tln lfeyrissja hafa annig ekki smu beinu hrif peningamagn og egar innlnsstofnun veitir ln."

Me rum orum: lfeyrissjir "prenta" ekki peninga. egar lfeyrissjur veitir ln t.d. til hsniskaupa arf hann a taka f af bankareikningi snum og fra a inn bankareikning lntakanda (ea eftir atvikum seljanda hsnisins). Innstan reikningi lfeyrissjsins lkkar en hkkar jafn miki reikningi lntakans. Heildarmagn peninga umfer breytist v ekki vi slka millifrslu.

Af essari stu ttu kaupendur hsnis mun frekar a taka ln hj lfeyrissjum heldur en bnkum v lfeyrissjsln auka ekki peningamagn umfer og ta v ekki undir verblgu me eim htti. Flk sem er egar me hsnisln fr banka tti jafnframt a huga a taka lfeyrissjsln stainn og greia upp bankalnin, v minnkar peningamagn umfer sem myndi sl enn frekar verblguna. v miur hafa fir skilning essu vegna skorts frslu um hvernig peningakerfi virkar.

Gumundur sgeirsson, 15.9.2023 kl. 19:44

11 identicon

a vri einkennilegur lnegi sem tki ln hj banka til ess eins a lta lni liggja inn bankarekning svo bankinn gti lna rum lntakenda smu upph.

Kanski eru einhverjir volega vitlausir og taki ln til a hkka innistu bankreikningnum sinum me tilheyrandi lntku og vaxtakotnai en nta ekki lni nokkurn htt. Stareyndi er s a flestir vitlausir taka ln til a mta tgjldum fjrmagna framkvmdir ea fjrfestingar. Lni hefur v stutta vikomu inni bankareikeingi lntaka og bankinn hefur ekkert svigrm til a lna smu krnurnar aftur og aftur.

Bjarni (IP-tala skr) 15.9.2023 kl. 21:12

12 Smmynd: Birgir Loftsson

Krar akkir Gumundur, Bjarni og Bragi. Mjg frlegt. segir Gumundur a a s betur fer ak "peningaprentun" bankanna.

Athyglisvert me lfeyrissjina a eir prenta ekki peninga eins og segir Gumundur. g hlt einmitt a bankarnir strfuu annig 8eins og lfeyrissjirnir) ea eins og orar etta: "Me rum orum: lfeyrissjir "prenta" ekki peninga. egar lfeyrissjur veitir ln t.d. til hsniskaupa arf hann a taka f af bankareikningi snum og fra a inn bankareikning lntakanda (ea eftir atvikum seljanda hsnisins)."

Birgir Loftsson, 16.9.2023 kl. 10:41

13 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Bjarni. Banki lnar aldrei smu krnurnar aftur of aftur. Hver einasta krna sem banki lnar er bin til vi lnveitinguna og hefur v aldrei veri lnu ur. Vissulega er ekki sniugt a taka ln til ess eins a lta lnsf liggja hreyft reikni enda grist ekkert v heldur arf vert mti a greia af v hrri vexti en af innlninu. egar flk tekur ln er a venjulega til ess a millifra upphina reiknings annars aila til a kaupa eitthva af honum, til dmis egar keypt er hsni er lnsupphin fr strax yfir reikning seljandans.

Birgir. a er vel skiljanlegt a hafir stai eirri tr a lnveitingar banka virkuu eins og hj lfeyrissjum og rum ailum sem ekki eru bankar. Flestum okkar hefur nefnilega veri talin tr um a banki urfi a taka vi f fr rum til a lna a svo t, essu hefur jafnvel veri haldi fram kennslubkum jhagfri sem eru notaar hsklum. S kenning ea skring er samt kolrng v eins og er vel tskrt riti Englandsbanka sem g vsai til fyrri athugasemd virkar ferli raun alveg verfugt. Innln vera ekki a tlnum heldur verur tlni til fyrst og svo verur a a innlni hj lntakandanum.

Gumundur sgeirsson, 16.9.2023 kl. 19:31

14 Smmynd: Sigurur Kristjn Hjaltested

Geir, takk fyrir frbran pistil.

Gumundur sgeirsson. Takk fyrir essar frbru

upplsingar sem setur fram svo einfaldlega a

hver og einn skilji. Algjrlega frbrt.

Sigurur Kristjn Hjaltested, 16.9.2023 kl. 20:13

15 identicon

ttalegt bull er etta r Gumundur. Banki getur ekki og hefur ekki heimild til a lna umfram innistur sem hann varveitir fyrir viskiptavini sna. Vi r takmarkanir btist san byndiskylda.

Allt tal um a bankar geti lna hmlulaust er heimskulegt vaur.

Bjarni (IP-tala skr) 17.9.2023 kl. 03:07

16 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Bjarni.

v var hvergi haldi fram a bankar geti lna hmlulaust. Lestu endilega um a athugasemd dags. 15.9.2023 kl. 17:37 hr a ofan ar sem g lsti eim ttum sem eru helst takmarkandi tlnagetu banka. Bindiskylda hefur lti sem ekkert me a a gera v hn er miklu lgri prsenta en eiginfjrhlutfllin sem eru helsti takmarkarinn.

v var ekki heldur haldi fram a banki geti ea megi lna umfram innistur sem hann varveitir fyrir viskiptavini sna, heldur var einfaldlega veri a tskra hvernig tln virka raunverulega. egar tln er veitt verur til n innsta fyrir smu fjrh, en alls ekki umfram fjrh v myndi bkhaldi ekki stemma.

Ea eins og kom rttilega fram svari forstisrherra:

873/153 svar: verblga og peningamagn umfer | ingtindi | Alingi

"egar innlnsstofnun veitir ln verur samtmis til ntt samsvarandi innln og annig eykst peningamagn. ..."

Hva verur svo um innstuna eftir a hn verur til breytir engu um hvernig hn var bin til upphafi. a getur til dmis alveg gerst a hn veri seinna millifr reikning einhverjum rum banka.

arft ekki a taka mn or fyrir v hvernig tln banka virka frekar en vilt, getur til dmis lesi r til um a greinargri umfjllun peningamlariti Englandsbanka fr fyrsta rsfjrungi 2014:

Bank of England Quarterly Bulletin 2014 Q1 - money-creation-in-the-modern-economy.pdf

"Whenever a bank makes a loan, it simultaneously creates a matching deposit in the borrower's bank account, thereby creating new money."

Gumundur sgeirsson, 17.9.2023 kl. 14:30

Bta vi athugasemd

Hver er summan af nu og nlli?
Nota HTML-ham

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband