Bloggfrslur mnaarins, mars 2014

Er 'danska leiin' boi?

slandi er vinslt a apa upp alla vitleysuna sem finnst tlndum. Norrna "velferarstjrnin" apai upp norrna skattheimtu ar sem hn er hst. Allskonar bo og bnn eru pu eftir eim sem banna mest. Regluverki er afrita aan sem a er strangast okkar heimshluta.

Gott og vel. Lti land leitar innblsturs fr "strri rkjum" og "eim lndum sem vi viljum mia okkur vi".

Hvernig vri samt til tilbreytingar a apa upp eitthva sem er skrra en a sem n er vi li slandi? g tek sem dmi hi danska heilbrigiskerfi (sem er fjarri v fullkomi og hefur raun teljandi vankanta, en g tel samt vera a mrgu leyti skrra en hi slenska).

Mia vi umruna slandi er hi danska kerfi sennilega a sem m kalla "tvfalt": Samhlia hinu opinbera kerfi finnst mgrtur einkaaila sem bja upp sjkratryggingar og allskyns mehndlun, fr ltaagerum til krabbameinsmeferar. Einkaailar hafa mguleika a kaupa sjkratryggingar (t.d.hroghr) og fyrirtki kaupa gjarnan sjkratryggingar fyrir starfsmenn sna (t.d.hroghr). a gera au af tvennum stum: Sem hluta af launakjarapakka snum hinni eilfu samkeppni um starfsflk, og til a tryggja a starfsmenn sem veikjast festist ekki margra mnaa bilistum hins opinbera kerfis.

vinningar af hinu "tvfalda kerfi" mia vi hi "einfalda" kerfi slandi eru margir. Einn er s a me v a borga sig t r rinni hinu opinbera kerfi styttist s r fyrir hina sem lta skattf duga fyrir sjkratryggingu sinni. Annar er s a einkaailar eru til staar sem urfa a keppa bullandi samkeppni, og a vingar ver niur og gi upp. Njungar heilbrigisvsindum rata fyrr inn ess konar kerfi. etta ekkja slendingar eim afkimum lknavsinda sem eru skaddair af opinberum afskiptum, t.d. ltaagerum, sjnleirttingum og augnlkningum almennt.

Enn einn vinningur er svo sveigjanleikinn egar jnustuailar erumargir. Enn annar er s a heilbrigisjnusta getur jafnvelskapa gjaldeyrienda er g heilbrigisjnusta mjg eftirstt heiminum og ekki allstaar boi.

Meira mtti telja upp.

Boskapur minn er essi: Geta slendingar ekki til tilbreytingar hermt eftir einhverju sem virkar betur en a sem n tkast slandi sta ess a apa bara upp a versta sem finnst?


mbl.is Vilja ra vi Ragnar um grein hans
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Blalnasj vantar

sland srvantar blalnasj. Of auvelt er a taka blaln slandi. Of auvelt er a steypa sr skuldir vegna blakaupa. Blar eldast mun hraar en fasteignir svo a a skulda blaln er glapri. slenska rki a stofna Blalnasj. Me v nst mrg markmi einu:

  • F skattgreienda streymir blaln, bi beint formi vaxtaniurgreisla og beint formi bjrgunaragera Blalnasji.
  • Rkisvaldi tekur ln til skamms tma og lnar t til langs tma. etta tryggir grarlega vissu og tryggir a stjrnmlamenn hafa r ngu a moa.
  • Verblur kvenum svum og kvenum tegundum bla skjta upp kollinum. Margir munu njta ess formi skammtmavinnings og skammtmangju.
  • llum er tryggur agangur a bl enda munu krfur til lnshfis vera h skilyrum stjrnmla en ekki hins grimma markaar.
  • Alltof fir slendingar eiga bla og rki liggur alltof fum nttum blum sem gera ekkert nema safna vaxtagreislum.
  • Blar eru dr fjrfesting og afborganir hlaupa stundum upp leiguver smilegu hsni. Alveg ljst er a enginn rur vi slkar fjrfestingar n astoar rkisvaldsins.
  • Flk ti landi arf jafnan strri bla en flk hfuborgarsvinu en strir blar eru a jafnai drari en eir smrri, og a kemur illa niur landsbygginni. essari mismunun arf a trma.
  • Sumir hafa efni njum blum me njustu tkni en ekki allir. etta er rttltt og arf a leirtta me notkun skattfjr. Annahvort geta allir keyrt um BMW, ea enginn (eins og gildir um heilbrigiskerfi ar sem allir sitja vi sama bor og eru jafnsttir).
  • Starfsflk fyrirtkja sem lna til blakaupa urfa a vinna vi olandi astur hins frjlsa markaar. etta veldur v lagi og tryggir alltof miki ahald sem endanum bitnar almenningi formi markasvaxta og verlags sem endurspeglar vxtunarkrfu lnveitenda frekar en vaxtarvermia hins opinbera.

Mrg plitsk markmi gtu nst einu ef rkisvaldi hefi bara vit v a stofna Blalnasj. g s einfaldlega ekki kostina.


mbl.is Gagnrnin oft sanngjrn og vgin
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Bjrgum flunum - afnemum bann vi slu flabeins!

Economists argue that if you are trying to protect an endangered species, then limiting the supply of its products can be counterproductive. If demand remains unchanged, supply reduction simply raises perceptions of scarcity and drives up prices. (PERC.org)

Einnig:

We know that destroying stockpiles reduces supply, but not necessarily demand. The ill-conceived USFWS gesture could create the perception that ivory is an increasingly scarce commodity on illegal markets, leading to higher prices and further poaching. It may simply place a higher price on the head of dead elephants while doing nothing to raise their value alive in the eyes of people who have to live with them and who bear the costs of protection. (PERC.org)

Einnig:

Perhaps this change of heart in Kenya marks a turning point. If African nations can provide positive incentives to protect elephants, then perhaps other nations of the world can rescind the ivory trade ban. (PERC.org)

Svo, stuttu mli: Bjrgum flunum - afnemum bann vi slu flabeins!


mbl.is Svimandi gri af veiijfnai
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Ltil dmisaga um vatnsskort

Cherrapunji er einn blautasti staur jarar. venjulegu rferi mlist rigning um 11 metrar ri. Gopalpura er rum hluta Indlands og ar mlist rigning aeins nokkrir sentimetar ri. hvorum stanum tli s vatnsskortur? svarinu liggur einnig svari vi v hva er a vatnsmehndlun heiminum. Cherrapunji er vatni sa og bar la skort en Gopalpura hafa menn lrt a fara me vatni og lta a sem vermta aulind. v miur er standi va heiminum eins og Cherrapunji. Flestar rkisstjrnir hafa fari svo illa me vatni a strum hluta ess er sa. etta er helsta stan fyrir v a fimmti hver jararbi hefur ekki agang a hreinu vatni.

Vefjviljinn.


mbl.is Framtina mun skorta vatn og orku
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

AAA: Afskaplega andlaus afstaa

Aljlega matsfyrirtki Fitch Ratings hefur stafest lnshfiseinkunn bandarska rkisins, AAA, sem er hsta einkunn sem matsfyrirtki veitir. Horfur eru n stugar en voru ur neikvar.

Ltum okkur sj. Engin eining, stofnun, stjrnvld ea fyrirtki skuldar meira en bandarska alrki. Bandarska alrki safnar grarlegum skuldum hverjum einasta mnui. Ekkert virist benda til a s skuldasfnun s a stvast. Lofor stjrnmlamanna um "niurskur" tgjldum og skuldasfnun snast um a hgja skuldasfnuninni, ekki stva hana.

etta komast Bandarkin samt upp me bili, rtt eins og mrg nnur vestrn rki. Fyrst og fremst getur bandarska alrki akka fyrir a bandarski dollarinn ntur enn einhvers trausts. Vi honum er teki viskiptum. Bandarska alrki fr selabankann sinn til a prenta f upp skuldir ess.

Engin von er til ess a bandarska alrki muni borga skuldir snar. a mun bara prenta peninga upp r eins lengi og a getur, enda krefst mikils plitsks hugrekkis a vkja af eirri braut. Bandarska alrki mun aldrei rast grarlegan niurskur og skeringu lfskjara hj bandarskum almenningi til a borga Knverjum. a er einfaldlega plitskt sjlfsmor.

Samt sem ur gefa hin svoklluu matsfyrirtki bandarska rkinu enn ha lnshfiseinkunn. Eru etta ekki smu fyrirtki og deildu t toppeinkunnum til allra hinna gjaldrota fyrirtkja og banka fram til rsins 2008?

Vi lifum skrtnum heimi ar sem sparnaur borgar sig ekki og strstu skuldararnir f bestu lnshfiseinkunnina. Spilaborgin riar til falls mjg ninni framt. Nsta kreppa verur rkisfjrmlakreppa. Hn mun lta bankakreppuna til a lta t eins og ltinn hiksta vi hli flogakrampans sem bur hins aljlega hagkerfis.


mbl.is Gar frttir fyrir Bandarkin
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Menntun og vermtaskapandi jlfun: Ekki eitt og hi sama

Sitt er hva, menntun og vermtaskapandi jlfun. Menntun getur auvita veri formi vermtaskapandi jlfunar, og vermtaskapandi jlfun utan skla mtti oft kalla menntun, en etta er ekki sjlfkrafa eitt og hi sama.

Menntaverblgan hrjir slenskt samflag eins og flest hinum vestrna heimi. Flk tskrifast me margar hsklagrur og lendir atvinnuleysisskr ea heldur einfaldlega fram a mennta sig. Ekki er vst a allar essar grur su ntilegar til nokkurs skapaar hlutar.

Danir eru ngu krfir til a segja a hreint t hvaa menntun leiir til rningar og hvaa menntun er hreinlega gagnslaus. Hrnaer til dmis frtt dnskum mili me fyrirsgninni: Hrna er s menntun sem skalt EKKI taka ef vilt finna vinnu.

Yri ekki allt brjla slandi ef svona frtt yri sg?

Tlurnar tala snu mli Danmrku. Offrambo er arkitektum og allskyns flagsvsindaflki. Skortur er lknum, verkfringum (me 5 ra hsklagru), tannlknum og meira a segja hagfringum og lgfringum.

Svona tlfri fyrir sland liti eflaust svipa t. g er viss um a kynjafringar, bkmenntafringar og allskyns flagsfringar eru strt hlutfall atvinnulausra slandi, ea a strt hlutfall flks me ess konar grur er a vinna vi eitthva allt anna en gran (ea grurnar) gefur til kynna - jafnvel vi eitthva sem krefst alls ekki langtmasklagngu.

Margt af v sem er kennt hsklum er jafnvel eitthva sem mtti kalla hugaml. Tkum stjrnmlaheimspeki sem dmi. Hana m lra me v a lna ea kaupa nokkrar bkur og byrja a lesa. Lestur getur fari fram utan vinnutma, kvldin og um helgar, ea leyfum. A "mennta" sig sem stjrnmlaheimspeking er hugaml og tti ekki a vera kostna annarra en eirra sem a stunda.

Sitt er hva, menntun og vermtaskapandi jlfun. Ef fleiri vissu etta yri minni tma og minna f sa sklastofnanir slandi.


mbl.is F strf fyrir menntaflk
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

ess vegna eru stjrnarskrr ntur pappr

Upp r mildum fddist s hugmynd a rkisvaldi mtti skora af me v a setja v stjrnarskr. Stjrnarskr mlti nkvmlega fyrir um a hva hi opinbera mtti gera og hva ekki. Sumar stjrnarskrr banna rkisvaldinu alveg a gera nokkurn skapaan hlut sem ekki er tali srstaklega upp. Arar segja hvaa fyrirvarar eigi a gilda ef rkisvaldi vill enja sig t, rna ea rskast meira me flk og fyrirtki ess.

Hugmyndin var samt alltaf s sama: A setja rkisvaldinu mrk svo a fari ekki a haga sr eins og einrisherrar mialda sem geru hva sem eir vildu mean eir komust upp me a.

essi tilraun til a setja rkisvaldinu mrk hefur samt mistekist eins og treka hefur komi fram. Dmstlar rkisvaldsins standa nnast aldrei vegi fyrir neinu sem framkvmdavaldi rkisvaldsins dettur hug a gera. A dmstll rskuri einhverja lggjf lgmta v hn er trssi vi stjrnarskr er nnast fheyrt. Ef s staa kemur upp ngir yfirleitt a breyta rlitlu oralagi lggjafarinnar og sleppur hn gegn.

En ef einhver hugi er v a setja rkisvaldinu skorur og stjrnarskrr virka ekki, hva er til ra?

Tvennt kemur mr tilhugar:

Anna er a almenningur krefjist ess hreinlega a rkisvaldi s lagt niur. Kannski er a plitskt raunhft.

Hitt er a almenningur byrji n a ra me sr heilbriga tortryggni gagnvart hinu opinbera og htti a gleypa allt sem a ltur fr sr. a tti a vera mjg raunhf og sanngjrn sk.

g ber hana hr me fram.


mbl.is Fer ekki gegn sku stjrnarskrnni
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hva eru 'verkfallsbrot'?

Verkfallsstjrn framhaldssklakennara heimskir alla framhaldssklana Reykjavk og ngrenni dag til a afla upplsinga og tryggja a verkfallsbrot eigi sr ekki sta. Jafnframt mun hn hafa samband vi framhaldsskla ti landi smu erindum.

Hvaa umbo hefur essi verkfallsstjrn? Getur hn flmt kennara r kennslustund ef hn uppgtvar "verkfallsbrot" ea jafnvel siga lgreglunni?

Getur essi verkfallsstjrn gert etta umboi rkisvaldsins og ar me almennings og ar me eirra kennara sem ekki vilja vera verkfalli? Ekki svo a skilja a g lti raun rkisvaldi sem umbosaila almennings, svo g ora etta bara svona fyrir sem gera a.

Ef g fer verkfall get g bist vi a f launaskeringu sem svarar til tapas vinnutma ea hreinlega brottreksturs fyrir a mta ekki vinnuna. Sumir eru greinilega jafnari en arir egar kemur a agangi a jrnhnefa hins opinbera. ll fum vi samt a borga skatta til a fjrmagna hann.


mbl.is Eiga rmlega milljar sji
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Forgangsrun j? Sjum n til

eir sem rfast um afraksturinn af mjlkun skattgreienda nota oft furuleg or eins og "forgangsrun" til a rttlta strri skerf af hinum lglega fengna rnsfeng.

Vissulega lta flestir skattgreiendur fl sig n mtmla, hvorki ori n verki. Fst viljum vi fara fangelsi til a sleppa vi lglegan jfna launum okkar. Skrra er a vera rndur og hafa mguleikann a ganga um gturnar, en sviptur frelsi.

Stjrnmlaflokkar sem su um a tma rkissj seinasta kjrtmabili eiga auvelt me a sl sig til riddara dag og heimta a tmur rkissjur s skuldsettur enn frekar.

Stareyndin er nefnilega s a rkisvaldi eyir um efni fram og skuldar of miki. Ekki ein krna er aflgu. Skattgreiendur vera ekki mjlkair frekar.Rkisvaldi er n egara bja srtka skattaafsltti og srstakar undangur til a lokka f til landsins og tryggja a rf strf veri til sem hefu ekki ori til umhverfi fullrar skattheimtu.

a er eitt skrasta dmi um a lengra veri ekki gengi skattheimtu slandi nema tlunin s beinlnis a halda hagkerfinu gangandi vmuefnum lna og peningaprentunar og rra annig alla vva ess ar til a deyr.

Rkisvaldi arf a koma sr r rekstri alla menntastofnana og gefa eftir skattheimtu og reglugerafargani. essi svimandi og unglamalegi og raun gjaldrota rekstur rkisvaldsins menntakerfinu var athyglisver tilraun til a hunsa lgml hagfrinnar, og uppfyllti sjlfsagt blauta drauma margra ssalista, en nna er kominn tmi til a enda hana.


mbl.is Furuleg forgangsrun stjrnvalda
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hugmynd a lausn: Einkava framhaldssklana

Nna deila allir kennarar vi framhaldsskla vi hinn eina samningaaila hins opinbera. etta er erfi staa. Enginn kennari henni mun koma t me rtt laun. eir bestu f meallaun, verskulda. eir verstu f meallaun, verskulda.

Betra vri a koma fyrirkomulagi hinna verkfallalausu sttta - eirra ar sem hver semur fyrir sig.

r stttir, ef svo m kalla, eru starfsmenn einkafyrirtkja.

Hvernig vri a gera a kennara framhaldsskla a starfsmnnum einkafyrirtkja og koma essari eilfu verkfallshtun fr um lei og laun gtu byrja a endurspegla getu og ekkingu hvers og eins kennara?

Er a alveg gali? Ea vilja allir synda sj mealtalsins, ar sem eir verstu hafa engan hvata til a standa sig betur starfi, og eir bestu hreinlega neikva hvata?


mbl.is Lokatilraun til a fora verkfalli
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband