Bloggfrslur mnaarins, gst 2012

sland me sn bo og bnn

slandi er allt banna sem er banna einhvers staar Vestur-Evrpu ea allt a v. Ef eitthvert rki tekur upp bann vi einhverju er a bann strax komi umruna slandi sem vnlegt bann fyrir slendinga.

En sama tma vilja slendingar alltaf "bera sig saman" vi einhverja. Viljum vi ekki ha skatta eins og Norurlndin sem "vi berum okkur saman vi"? Viljum vi ekki tblsi velferarkerfi eins og a sem finnst "lndunum sem vi berum okkur saman vi"? slendingar vilja banna allt sem er banna einhvers staar, og apa svo eftir v versta sem Norurlandajirnar stunda.

Ef vi einbeitum okkur a Norurlndunum (upphaldssamanaburarlndin okkar) er hgt a taka nokkur dmi um banngleina miklu slandi.

Danmrku og Noregi er hgt a kaupa fengi matvruverslunum. Danmrku mun var, og allan slarhringinn og samkeppnismarkai ( Danmrku eru allir tilbosbklingar strmarkaa me margar blasur af fengistilboum), en Noregi fyrir himinhtt ver og bara fyrir klukkan 20 kvldin. Svj eru rkisreknar fengisverslanir me brnum og grum innrttingum og takmarkaan opnunartma. Og sland? Svari vita allir.

Danmrku, Noregi og Svj er hgt a kaupa svokalla munntbak, en margir nota slkt sta sgaretta til a f niktn kroppinn. Svj fst ess konar tbak t um allt, Noregi ansi va en frri stum Danmrku. slandi er munntbak banna alveg og fst bara gegn himinhu gjaldi hinum svarta markai.

Noregi og Svj er banna a kaupa sr jnustu vndiskvenna og -karla (ea var a bara Svj?). Danmrku gerir lgreglan lti vi viskiptum vndiskvenna- og karla vi viskiptavini eirra, en tekur einstaka "rassur" til a skoa vegabrf og henda nokkrum illa klddum konum fangelsi. Og sland? ar a ganga eins langt og s sem lengst gengur.

Danmrku gerir lgreglan lti vi v a menn fi sr eins og eina jnu ea safnist saman til a neyta "vgra" fkniefna. Danmrk er ekki fyrirmynd slands essum mlum, og bannar eins miki og s sem mest bannar (enda fara fangelsisml slandi a lkjast eim Bandarkjunum).

slendingar banna sem sagt allt sem einhver bannar, og taka banni eins langt ea jafnvel lengra og s sem tekur a lengst.

Er skrti a slendingum finnist gaman a skvetta aeins sig tlndum, og f sr jafnvel eins og eina jnu ea drtt?


Svokllu bkhaldsbrella

eir sem standa Hrpu og hafa stutt vi baki byggingu hennar eru miklum vandrum. Ekki tekst lengur a fela falsaar kostnaartlanir (t.d. r ar sem skattheimta er skilgreind upp ntt), og "tekjur" af samkeppnisstarfssemi rkisins vi einkarekna rstefnuhaldara hafa ekki skila sr.

Hva er eftir? J, bkhaldsbrellur. Nna er tala um a rkiseiningar, rkilega studdar af skattgreiendum hvort sem eim lkar betur ea verr, "leigi" hsakost Hrpu. etta mtti kalla a moka f r vsum skattgreienda ofan annan hvorn vasa rkisvaldsins, og r eim vasa yfir hinn vasann. Rkisvaldi er beinlnis a fara styja vi baki sjlfu sr.

Allt etta vesen kringum Hrpuna tlar engan endi a taka. Hsi a setja til slu strax, llum samningum tengslum vi a a segja upp og svo vona a einhver s tilbinn a taka a sr rekstur essum drasta steypukassa slands n askomu skattgreienda.


mbl.is Vilja nta Hrpu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Stjrnmlamenn og lofor: Mtsgn

Stjrnmlamenn eru oft krafir um a "standa vi or sn", t.d. kosningalofor ea yfirlsta stefnu kosningabarttu. En hvers vegna ttu eir a gera a? eir eru me "samning" til fjgurra ra um a f a sitja Alingi og iggja fyrir a laun. etta er meira starfsryggi til lengri tma en flestir geta lti sig dreyma um. Starfsmenn fyrirtkja geta alltaf tt von v a vera sagt upp me a jafnai 3ja mnaa fresti. a er "venjulegt" starfsryggi. Um a gilda nnur lgml en hj eim sem eru me fjgur r af tryggum launagreislum.

Stjrnmlamenn urfa stuttu mli ekki a standa vi or sn. eir geta sviki hvert einasta lofor 3,5 r og seinasta augnabliki, rtt fyrir kosningar, rnt skoanakannanir til a athuga hva s n "rtt" a segja og lofa fyrir nstu kosningar. Reynslan snir a a dugi mrgum til a n endurkjri. S reynsla er miki ntt.

Einkafyrirtki sem haga sr svona urrkast t augabragi. Neytendur geta lst yfir and fyrirtkjum me v a htta einu augabragi a kaupa vrur og jnustu ess. Tekjur fyrirtkis geta fari niur nll svipstundu. au vera v a vanda sig og standa vi sna samninga, t.d. um byrg af varningi ea umsami vihald og jnustu. Engar slkar krfur er hgt a gera til stjrnmlamanna.

Af essari stu meal margra annarra er nausynlegt a rkisvaldi s sem minnst og a stjrnmlamenn hafi sem minnst a gera, hafi sem minnsta byrg og taki sem minnst af vermtum hagkerfisins og samflagsins sna vrslu til endurdreifingar. v minna sem rkisvaldi er og hefur til rstfunar, eim mun minni skai er af stjrnmlamnnum me fjgurra ra tryggar launagreislur.


mbl.is Samstaa um a fara yfir stuna Evrpumlum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Menntun er ...tmasun?

Sum menntun er hrein tmasun (og um lei sun f). Nokkur dmi:

Hsklanm fyrir sem eiga ekki erindi hskla er tmasun. Af hverju urfa allir a fara hskla? Hin mikla hersla hsklanm hefur margar afleiingar fr me sr, sem margar eru slmar: Hsklar byrja a "ltta" gamalt og gott nm til a fleiri komist gegnum a. Hsklar finna upp allskonar nm til a soga til sn flk sem komst t.d. ekki inn arkitektarnm ea slfri ("light" tgfur mis konar). Mrgum er talin tr um a hsklanm s hi eina rtta, og htta kannski vi a mennta sig v sem vikomandi finnst hugavert og spennandi, og essir einstaklingar flosna gjarnan upp r nmi og missa minn og finnst tma hafa veri sa skla og sleppa v alveg a f sr menntun.

Ekki er allt nm gott. Allskyns kjaftafg og "light" tgfur af rtgrnara nmi ntast atvinnurekendum ekki, og essir einstaklingar urfa v a leita nir rkisvaldsins til a ba til strf handa sr (annahvort beint sem opinberir starfsmenn, ea beint me v a skylda fyrirtki til a hafa t.d. jafnrttisfulltra/kynjafringa launaskr sinni ef starfsmannafjldi eirra fer yfir kvei lgmark).

Vi urfum klrt flk sem velur a fara ekki hskla. etta gleymist. Margir telja a allt "klra flki" sem getur lrt eigi a fara hskla. En af hverju? Samflagi arf klra smii, ppara, suumenn og rafvirkja. essir klru inaarmenn na vel en a gleymist oft a nefna. Grarleg hersla a koma flki gegnum menntaskla, t.d. me v a ltta nmi, og aan hskla, ar sem ltt nm er sfellt a aukast framboi, er banvn. Hn eykur fordma fyrir eim sem velja ekki hsklanm.

Rkisvaldi segir a nm eigi a vera "keypis" ea a.m.k. ekki kostna eirra sem fara nm. Rkisvaldi innheimtir f fr vinnandi flki og notar til a niurgreia nm nmsmanna. annig hefur hi opinbera skori rkilega tengsl frambos og eftirspurnar. Nemendur ttu a llu jfnu a urfa fjrmagna nm sitt sjlfir, og vega kostna vi nm upp mti vntigildi tekna a nmi loknu (sem stjrnast af vermtaskpun tiltekinnar getu og jlfunar). annig m samstilla marka vi menntun. etta er ekki s lei sem farin er. ess vegna sitjum vi nna uppi me sundir einstaklinga, sprenglra einhverju sem enginn krir sig um, og etta flk situr v fram spena skattgreienda sem opinberir starfsmenn sem ba til ykkar skrslur sem enginn les.


mbl.is Verblga einkunnum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Skattgreiendur urfa a standa saman (einhvern veginn)

seinasta lagi nsta vor (en kannski miklu fyrr) verur kosi til Alingis slandi. Httan er s a n fari stjrnmlamenn og tilvonandi stjrnmlamenn af sta loforafyller, og lofi hver ofan annan a seilast dpra og dpra ofan vasa skattgreienda til a knast hinum og essum.

Skattgreiendur vera a lta heyra sr og reyna einhvern veginn a standa saman (t.d. me v a skr sig og styrkja Samtk skattgreienda).

Eitt lti dmi um ganginn laun skattgreienda er slegi upp "frtt" Pressunni:Stdentar fir t af 96% hkkun veri nemakorta hj Strtsegir fyrirsgnin og virkar vissulega slandi, enda er 96% "hkkun veri" mikil hkkun.

San kemur ljs a um er a ra hkkun fr 20.000 krnum 38.500 krnur korti sem gerir handhafa kleift a sitja strt alla daga heilt r! heilt r! Hva tli slkt kosti raun og veru? Strt fr hundruir milljna ri niurgreislur r vsum skattgreienda, og er meira a segja eirri slmu stu a geta ekki teki vi auknum fjlda farega n ess a a hreinlega komi fram auknum taprekstri.

Hrna er v ltill hpur stdenta a krefjast aukinna framlaga formi aukinnar niurgreislu feralgum snum um borgina vera og endilanga, allt ri um kring. essa heimtufrekju einfaldlega ekki a la, og hana ber a leia hj sr. Nmsmenn eru n egar niurgreiddir formi niurgreiddra ea engra sklagjalda, niurgreiddra neyslulna og niurgreiddra samgangna (umfram farega sem eru ekki skla), og sennilega er g a gleyma einhverju. A vilja enn meira, a vilja strtkorti sitt enn drar en sem nemur rmum 100 krnum dag, er vgarlaus heimtufrekja.

Skattgreiendur, stndum saman!


Fyrstu skrefin tfr velferarkerfisins

Hi vestrna velferarkerfi er dauadmdur sjklingur sem verur annahvort skorinn af samflaginu ea dregur a me sr dauann. Hugsunin bak vi a er rkrtt og stenst ekki til lengri tma. etta gildir bi um "ltil" velferarrki og "str" (v "ltil" kerfi vera fyrr ea sar "str", og ar me banvn).

Dauadmur velferarkerfisins/rkisins er rkstuddur me nokkrum athugunum:

a er plitskt auvelt a enja velferarrki t, en nnast plitskt mgulegt a draga r str ess. etta er vegna ess a um lei og einhver (einstaklingur ea hpur einstaklinga) fer " spenann", er speninn orinn a lflnu vikomandi, og ef speninn er fjarlgur skapar a rf erfiri og oft tmafrekri algun fyrir sem nrast spenanum. rstingurinn a vihalda og stkka er v miklu meiri fr afmrkuum og beinum hagsmunaailum en rstingur dreifra skattgreienda er a draga r str velferarkerfisins.

Velferarkerfinu er tla a draga r msum "gindum" lfsleiinni, svo sem kostnai vegna menntunar, starfsloka, rorku og atvinnuleysis. En hva gerist egar niurgreiir eitthva? Gerir a drara fyrir ig en ef yrftir a fjrmagna r eigin vasa, annahvort beint ea gegnum tryggingar? a sem gerist er a fr meira af v sem niurgreiir en ef ella hefir n niurgreislunnar. Velferarkerfi eykur v umfang eirra "vandamla" sem v er tla a gera brilegri, og getur v varla anna en anist t og ori a brilegri byri fyrir sem greia kostnainn af kerfinu.

Velferarkerfi er tilflutningur f fr eim sem afla ess og til eirra sem afla ess ekki.Fir sem engir skattgreiendur koma t " slttu" gagnvart kerfinu (v vri a sjlfkrafa arfi og flk mundi jafnvel sj a). Og hva verur um f sem er flutt fr eim sem aflar ess og til annars sem krefst ess? v er sa. Eftir v sem kerfi er drara og yngra, v meira f er sa. Og ekkert samflag ea hagkerfi getur ola of mikla sun afrakstri vermtaskapandi vinnu til eilfar. endanum kemur a v a kerfi heimtar meira en a getur kreist t r skattgreiendum. Dauadmur kerfisins er v innbyggur inn hugarfari bak vi a.

Um allan heim er mist unni hgt og btandi a v a draga r tenslu velferarkerfisins, ea hratt a v a auka hana. Hrai aukningar er alltaf meiri en hrai samdrttar, og til lengri tma liti er tenslan (plitskt) umfljanleg reglan. tt plitkusar og "hagsmunaailar" sji skrt og greinilega a efni stefnir er a v er virist ekkert hgt a gera til a stva tenslu velferarkerfisins. a mun v endanum vera of ungt l um hls skattgreienda, og afleiingin verur lng og srsaukafull algun a njum og velferarkerfislausum veruleika.


mbl.is Ra hkkun eftirlaunaaldri
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hva er 'verblga'?

Fstir gera sr ngjanlega ga grein fyrir v hva "verblga" er.

Stutta tgfan er essi: Fleiri og fleiri peningar a elta svipa ea sama magn af vrum og jnustu og ur.

Fleiri og fleiri peningar vera til vegna peningatgfu rkisvaldsins.

Magn slenskra krna umfer er a llu jfnu alltaf a aukast. ess vegna rrnar kaupmttur eirra, og almenningur upplifir "verblgu". Verblga er aukning peningamagni umfer ( ensku "inflation" sem ir tensla og vsar til tenslu peningamagni umfer). Hkkandi ver er afleiing verblgu, en ekki orsk. Vsindavefurinn er villandi a essu leyti.

Hrna er flknari og jafnvel villandi skilgreining verblgu, einnig boi Vsindavefsins.

En hva n ef "gengi styrkist"? Lkkar veri ekki? Kannski. En fyrst arf a lkka ver starfsmanna verslana, v a hkkai lka verhkkunum (verblgunni), sem sagt lkka laun eirra. Hsaleiga verslana, rafmagnsreikningar og nnur tgjld urfa lka a lkka, v au hkkuu verblgunni. Hagkerfi er eins og flkin vl. Ekki er bara hgt a hgja einu tannhjli og tlast til ess a ll hin snist fram. Allt gangverki arf a fnstilla saman og n nju jafnvgi ljsi hins nja kaupmttar peninganna.

Auvita gerist ekkert af essu. Verblgan fer af sta n, verslanir vita etta, sem og allir eirra birgjar. Verlaginu verur v haldi ar sem a er, v a mun endanum skapa minnst illt umtal, mia vi til dmis a lkka ver nna til ess eins a urfa hkka a seinna og f ekki neina lkkun rafmagnsreikningi, hsaleigu ea launakostnai.


mbl.is Styrking krnu mun skila sr t verlagi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Lgreglan arengd r llum ttum

Lgreglustjri hfuborgarsvisins segir a allt of langt hafi veri gengi niurskuri til lggslu hfuborgarsvinu.

etta segir lgreglustjri hfuborgarsvisins, og mr snist hann ekki njta srstaklega mikils skilnings ummlum snum. Vi skulum samt ekki gleyma v a lggsla er raun og veru rf og eftirstt jnusta, og eitthva sem flk vri tilbi a borga fyrir ef rkisvaldi kmi sr t r rekstri lgreglu. Smu sgu er ekki hgt a segja um mgrt af opinberum stofnunum, einingum og skrifstofum sem blsjga skattgreiendur um gagnslausa "jnustu" sna.

En hva um a, "allir" urfa a taka sig niurskur (nema sumir, sem eru jafnari en arir). Lgreglan er ar engin undantekning, og sjlfsagt hgt a finna fitu ar til a skera af eins og annars staar, enda um rkisrekstur a ra.

Lgreglan er samt arengd r llum ttum, v sama tma og hn arf a taka sig niurskur er henni sagt a skipta sr af fleiri og fleiri ofbeldislausum og frismum samskiptum og viskiptum landsmanna. Henni er sagt a elta uppi ungt flk sem hefur frum snum nokkur grmm af vmuefnum til eigin neyslu. Henni er sagt a hella niur fengi hj nnast fullornu flki ef a hefur ekki n "forrisaldri". Henni er siga hina og essa sem fkka ftum dansglfi, skiptast f og snningi rllettuhjls, og standa vr vi kosningar sem enda a vera gildar (stjrnlagaing) ea hafa ekkert a segja fyrir neinn (drasta skoanaknnun slandssgunnar um uppkast stjrnlagars a nrri stjrnarskr).

Svo g sni lgreglunni sam hrna. fyrsta lagi fr hn ekki (a eigin mati) ngt f til a sinna lgbundnum verkefnum snum. ru lagi er lgbundnum verkefnum hennar fjlga t hi endanlega til a nokkrir ingmenn geti sagt a eir hafi banna eitthva.

Er fura a lgreglustjri s sttur?


mbl.is Of langt gengi niurskuri
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband