Bloggfrslur mnaarins, ma 2012

skyggilegar afleiingar rkisbyrga

Menn ttast "fjrmlaheiminn". Skiljanlega. Hann tekur vi sparnai okkar, fjlfaldar, notar til a taka mikla httu, og ef fjrmlaspekingarnir gra f eir a lifa htt, en ef og egar eim mistekst fum vi hin a bora reikninginn.

Rt essa kerfis er rkisbyrg. Rkisvaldi hefur egi r hagfringa sem boa a rkisvaldi urfi a prenta peninga og tryggja alla fyrir httuskni sumra, og srstaklega sem taka httuna.

myndum okkur heim n rkisbyrga. Banki fr 1000 kr. innln. Hann gerir, me rttu ea rngu, r fyrir a eigandi innlnsins ski a ekki fyrr en eftir 1 r. Bankinn lnar t hverja krnu, t.d. til annarra banka, sem gera smuleiis r fyrir a s sem lagi inn s ekkert lei a draga t. S sem lagi inn 1000 krnurnar frttir af essum fjlfldunarleik me peningana hans, og af eirri httu sem er veri a taka me . Hann getur gert tvennt:

  1. Tekur t sitt eigi f, og urrka t spilaborg bankanna.
  2. Teki snsinn, og vona a spilaborgin leii til ess a hann hagnist sjlfur endanum.

Mguleika 1 velur hann, a llu jfnu en ekki endilega, fjarveru rkisbyrgar. Mguleika 2 hafa flestir vali og velja enn, me rttu ea rngu, okkar kerfi rkisbyrga. Innistan er j "trygg".

Vld bankanna ttu ekki a vera meiri en vld eirra sem taka vi drustu jakkaftum landsins, urrhreinsa au, og skila betra standi en egar au voru "lg inn". Bankarnir hafa hins vegar fengi grarlega hljan og gan sta rkisjtunni. a er rtin a "hrifum" eirra.


mbl.is skyggilega mikil hrif fjrmlaafla
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Er heimskulegt a spara?

Hgt er a fra gt rk fyrir v a a s heimskulegt a spara, ekki bara slandi heldur llum hinum vestrna og selabanka-peningaprentandi heimi.

Rng hagfri kennir okkur a a sem drfi hagvxt og btt lfskjr s "neysla". Til a kynda undir "neyslu" megi grpa til allra hugsanlegra ra: Prenta f og lna t til neyslu, taka ln og eya neyslu, fita yfirdrttarheimildina og kaupa neysluvarning. Hin ranga hagfri segir, a a muni "auka veltu", skapa strf og bta kjr allra. eir sem skuldsetja sig njti ess auknum umsvifum hagkerfinu, sem leii til bttra launakjara og fleiri tkifra.

Ekkert af essu er rtt. S plitska kvrun a fylgja hinni rngu hagfri hefur v haft strkostlega neikv hrif fr me sr fyrir allt og alla. Skuldir vaxa endalaust, og enginn leggur fyrir, enda er raunvxtun sparnai orin neikv. Danmrku, svo dmi s teki, eru vextir sparnai um fjrungur til helmingur af rrnun kaupmtti peninganna ("verblga"). Sparnaurinn rrnar v. Frri nenna a spara. eir sem vilja taka ln og fjrfesta vermtaskapandi starfsemi geta ekki boi sparna, v sparnaur er ekki til staar. eir urfa v a f a ln nprentuum peningum, sem auka enn rrnun kaupmttar og lkkun vaxta sparnai.

Er einhver lei t r essum gngum? J, margar. Ein er s a askilja rkisvald og hagkerfi - taka peningaprentunarvaldi og einokun tgfu peninga r hndum rkisins, og leyfa einkaailum a keppa tgfu peninga. Sagan kennir okkur a a s mun heillavnlegra fyrirkomulag en a sem er vi li dag. Rk og rtt hagfri kennir okkur a annig sinni vextir v hlutverki snu a mila veri lnsf og sparnai til lntaka og eirra sem spara, annig a eftirspurn eftir lnsf, og frambo v, ni jafnvgi.

Langt ml og flki? raun ekki.

Plitskt vikvmt ml og nnast snertanlegt? J vissulega.


mbl.is Sparnaur eykst ekki rtt fyrir lfeyrissjina
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hvers vegna er atvinnuleysi?

Hver er sta atvinnuleysis?

Svari: Ver vinnuafli er hrra en sem nemur eim launum sem hgt er a greia v fyrir til a vinna au strf sem eru boi.

etta er spurning um frambo og eftirspurn, rtt eins og tilviki vaxta, feratlva og lxusbla. Ef ekki finnst kaupandi hinu ha veri, verur frambo meira en eftirspurn. Varningur situr seldur hillunum. Vinnuafl situr ntt heima hj sr og bur eftir atvinnuleysisbtunum.

En hvernig stendur v a ver vinnuafli er svo htt a enginn er tilbinn a greia uppsett ver fyrir a? Fyrir v eru margar stur, sem eiga allar rtur snar a rekja til rkisafskipta (beint og beint).

  • Veralsflg geta va vinga atvinnurekendur til a ra ekki vinnuafl lgri launum en sem nemur "launatxtum".
  • Rki leggur grarlega mikinn kostna atvinnurekendur vegna starfsmanna eirra. Launatengd gjld, skattar og lfeyrissjsgreislur m nefna sem dmi.
  • Atvinnuleysisbtur eru har, og agengi a eim gott. Af hverju a eya llum dgum vinnu til a f tborga ef hgt er a eya llum deginum heima og f samt "tborga" svipaa upph ea litlu lgri?
  • Flsk bjartsni spilar lka hlutverk. Rkisstjrnin sem n situr hefur margoft lofa a skapa "sundir" starfa sama tma og hn drepur allt niur me skattheimtu og vaxandi regluverki. Flk bur ofvni, og ltur millitinni eiga sig a skja um strf sem eru lkamlega erfi og/ea borga illa. Strfin koma samt ekki. Bturnar halda fram a streyma inn.
  • Fyrirtki halda lka a sr hndum hinu stuga standi hagkerfinu. Hva gerir rkisvaldi morgun? Bannar uppsagnir? Setur nja kynjakvta? Hkkar skatta? Setur lg um lgmarkslaun yfir eim launum sem er hgt a greia sumum af starfsmnnum fyrirtkisins? Enginn hefur sp rtt fyrir um agerir rkisstjrnarinnar nema r agerir feli sr vaxandi skattheimtu og aukin rkisumsvif. Fyrirtki reyna v a draga a sem mest a ra ntt flk.
  • En af hverju bja fyrirtkin ekki bara hrri laun? v au geta a ekki (srstaklega ekki egar rkisvaldi yngir eim jafnmiki og a gerir dag). Fyrirtki eru rekin me a a markmii a skila hagnai. Til a n fram hagnai arf a ra flk sem getur skila rttri tegund af vinnu af sr og borga v laun sem nema vermtaskpun ess mnus vxtunarkrafa eigenda fyrirtkisins, .e. vinnu sem aflar tekna sem eru umfram kostna vegna starfsmannanna. Ef g vri rinn vinnu endurskoanda hj fyrirtki mundi g kosta fyrirtki margfalt a sem g skilai v tekjur. ess vegna f g ekki vinnu sem endurskoandi, nema hugsanlega sjlfboavinnu.

Atvinnuleysi er heimatilbi vandaml stjrnvalda. v m trma morgun ef (plitskur) vilji er fyrir v.


mbl.is Tapi 2-300 milljarar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Rkissparigrsinn me gat botninum

Lfeyrissjskerfi rkisins er eins og sparigrs me engu loki. Launegar moka f ofan hann, en rki treur fingrunum inn hann og hirir r honum f eins og honum snist.

Nna skuldsetur hi opinbera sig slandi me lfeyrissparnai landsmanna. Lfeyrissjirnir eru lokair inni gjaldeyrishftum og hafa f rri nnur en a lna hinu opinbera.

Rkisvaldi fjlfaldar slensku krnuna hika nnu samstarfi vi viskiptabankana. annig geta tvaldir skjlstingar hins opinbera keypt vru og jnust fyrir nja peninga lgra veri, og egar hinu nju peningar eru roknir t hagkerfi til a enja t verlagi er rkisvaldi bi a tryggja sr og snum a sem ska var eftir. Launegar og eir sem spara sitja eftir me rrari hlut.

Og hva er svo hgt a segja vi sem hafa s eftir strum hluta af launum snum alla vi formi lfeyris"sparnaar"? N, rkisvaldi borgar eim sem spruu ekki krnu til efri ranna smu krnutlu mnui ellinni. sem lagir fyrir, ert ffli.

Rttast vri a leggja niur hi opinbera regluverk um lfeyrissparnai. a setur nskpun og valfrelsi stlinn fyrir dyrnar. Gjaldeyrishftin urfa einnig a vkja sem fyrst. eir sem vilja spara geta til dmis keypt gull og sett bankahlf, ea eytt launum snum a koma mrgum brnum legg til a sj fyrir sr ellinni. Gull heldur kaupmtti snum alltaf egar til lengri tma er liti. Papprsmiar rkisselabankanna gera a ekki, hvorki me n n verbta, rkisbyrga og annarra tlsna sem laa flk a sparnaarbrunni hins opinbera ar sem a er rnt af hverri krnu.


mbl.is Ellilfeyrisaldur hkki me hrri lfaldri
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Stru fyrirtkin styja agangshindranir markai (samkeppnislg)

Samkeppnisreglur eru a hluta til fundnar upp af einkafyrirtkjum. a er bara alls ekki skrti a str fyrirtki markai styji eindregi regluverk rkisvaldsins og hin svoklluu samkeppnislg.

Hvers vegna?

J, samkeppnislg eru dr fyrir fyrirtki. au eru flkin. eim eru allskyns kvi sem kvea um hver megi fjrfesta hverju, og hvers vegna.

Gefum okkur a strfyrirtki GOLAT s markai. Fyrirtki er me marga viskiptavini. a hefur stra hlutdeild eim mrkuum sem a er . Rkisvaldi setur n samkeppnislg. au lg eru a mrgu leyti sniin a eim fyrirtkjum sem fyrir eru markai v rkisvaldi setur sjaldan afturvirk lg sem gera starfsemi, sem n egar er gangi, lglega. GOLAT er v lglegt, sem og starfsemi ess.

Segjum svo a nokkrir fjrfestar vilji stofna til samkeppni vi GOLAT, v eir sj a hagnaur GOLAT er mikill, og hlutfallslega hrra hlutfall af veltu en gengur og gerist hj rum fyrirtkjum. Fjrfestarnir stofna fyrirtki DAV. Til a uppfylla allar krfur lggjafans um innra eftirlit, kynjakvta, eiginfjrhlutfall, tilkynningaskyldu til eftirlitsaila hins opinbera og hvaeina, urfa fjrfestarnir a setja grarlegt f reksturinn ur en hann getur byrja a selja jnustu samkeppni vi GOLAT (jafnvel tt reksturinn snist bara um a djpsteikja kjklinga).

Fjrfestarnir htta vi og finna arar leiir til a fjrfesta. GOLAT brosir. DAV var drepinn ur en hann komst vgvllinn.

Framkvmdastjrn slandsbanka sendir n au skilabo a hn taki samkeppnislg mjg alvarlega og fyrirskipar mikil fjrtlt til a sannfra yfirvld og viskiptavini sna um a ar b s samkeppni talin mikilvg. Veiking samkeppni er samt aalmarkmi bankans, rtt eins og allra annarra fyrirtkja. Stjrnendur slandsbanka vita a samkeppnislg eru g, fyrir . eim er v umhuga um a au su sem flest og umfangsmest og sem mest umrunni sem eitthva jkvtt. v annig geta stjrnendur slandsbanka dregi r samkeppni. Skiljanlega.


mbl.is slandsbanki innleiir samkeppnisstefnu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Frtt: Sveitarflag safnar hgar skuldum

Kannski er g orinn aeins of bitur og sr t stjrnleysi stjrnmlamanna og takmarkalausu getuleysi eirra til a stva skuldasfnun, en a Mosfellsbr s a safna hgar skuldum en fyrra er neikv frtt mnum huga.

"Tekjur" (skattheimta) og tgjld opinberra eininga er mjg auvelt reikningsdmi. Menn taka mevitaa kvrun um a safna skuldum. Mosfellsb hafa menn mevita teki kvrun a eya meira en sem nemur afrakstri mjlkun skattgreienda. Menn hafa a vsu kvei a safna hgar skuldum herar skattgreienda en fyrra, en kvu n samt a safna skuldum. Og a er byrg hegun sem jarar vi jfna og fjrsvik.

Stjrnmlamenn eiga a finna taug sr sem titrar vi tilhugsun, a a s sanngjarnt a aili A safni skuldum herar aila B. Stjrnmlamaurinn a sj fyrir sr sitt eigi, persnulega reikningsyfirlit, og li ar sem heitir "Skuldasfnun ngranna ns nar herar", og vera stjrnlega reiur yfir v a s liur hkkar og hkkar, sama hva er miki teki til heimilisbkhaldinu. Ngranninn grefur fyrir heitum potti, bur vinum snum hdegisveri og part, endurnjar blinn sinn, fer allskyns "opinberar framkvmdir" linni sinni, og sendir reikninginn jafnum til stjrnmlamannsins hsinu vi hliina.

etta er fyrirgefanlegt byrgarleysi. Hgari skuldasfnun er skrri en hr skuldasfnun, en bara sama htt og minni barsmar eru skrri en miklar barsmar. Mosfellsb berja menn nna minna skattgreiendum en fyrra, en barsmarnar eru slmar engu a sur.


mbl.is Dregur r tapi Mosfellsbjar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hagfri hrunsins er enn 'mainstream'

Hva lri stjrnmlaeltan og embttismannahjr hennar af hruninu?

Svari er: Nkvmlega ekkert.

a sem olli hruninu er n ntt sem meal gegn v.

Helstu orsakir hrunsins: Peningaprentun, umsvifamiki og fjryrst rkisvald, hkkandi skattar, eysla um efni fram, skuldsetning, opinberar fjrfestingar, fleiri reglur, meira eftirlit, samkeppnishamlandi kostnaur vi stofnun nrra fyrirtkja fjrmlum hvers konar.

Helstu tki og tl stjrnmlamanna til a lkna mein hrunsins: au smu og helstu orsakir hrunsins.

Vi og vi skjta upp bandbrjlaar hugmyndir um a auka eftirlit, fjlga reglum, skattleggja meira, skattleggja sem skapa mikil vermti, skattleggja fyrirtki sem hafa ekki fari gjaldrot, afskrifa skuldir gjaldrota fyrirtkja kostna skattgreienda, prenta meiri peninga, stofna til fleiri og meiri skulda.

Blaamenn kyngja essu llu egjandi og hljalaust.

Er eitthva skrti vi a almenningur skilji ekki af hverju r helstu spekinga hafa ekki duga til a hreinsa t hruni? Almenningur fr enga menntun hagfri sklakerfinu. eir sem velja a mennta sig hagfri hskla lra vitleysu sem sagan er fyrir lngu bin a afskrifa, og predikarar essarar vitleysu f treka a tj sig fjlmilum, sem ruglar almenning bara enn meira rminu, enda virkar ekkert af rleggingum vitringanna.

Hagfri hrunsins er enn s "vitekna", hn er enn "mainstream". ar til a breytist getum vi tt von v a raunlaun almennings haldi fram a lkka, a fyrirvinnur heimilanna urfi fram a vera tvr til a heimilisbkhaldi stemmi, og a brnin okkar veri skuldsettari og skuldsettari, jafnvel ur en au fast.


mbl.is Hinir rku veri skattlagir
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Rki rur. Punktur.

Er einhver vafa um a a slandi er a rkisvaldi sem seinasta ori hvaa mli sem er sem vikemur eignum og lkmum slendinga ea eirra sem eru slandi hverju sinni?

Rkisvaldi getur sett lg a ef lgreglumaur ef biur ig um a gira nirum ig og glenna t rassgati, svo ar megi framkvma leit r, hlir ea fer grjti.

Rkisvaldi getur sagt r hvort tbaksreykur megi liast um innandyra nu hsi, ea ekki.

Rkisvaldi getur kvei a megir ekki kaupa kvena jr. N ea a verir a kaupa hana kvenu veri sem seljandinn getur veri sttur vi ea ekki. N ea a rkisvaldi getur kvei a taka af r jr og lta ig f eitthva stainn, ea ekki.

etta takmarkalausa vald rkisins er sgulega s ekkert ntt. a veik stuttan tma ( mlikvara mannkynssgunnar) eftir hugmyndafrilega byltingu Evrpu eftir mialdirnar. Frelsi fr afskiptum hins opinbera, rkisins, konunga, harstjra, keisara og embttismanna eirra er undantekningin mannkynssgunni. Undantekningin er frelsi til a f a vera frii fyrir ofbeldi, gripdeildum og ofrki "yfirvalda". Reglan er s a vera reglulega og "lglega" rndur.

Rherra rkisstjrn slands tekur kvrun. Hann hendir skrum lgum, kvum um undangur, kvum um frekari skoun hinu og essu og hvaeina sem hann hefur vopnabri snu eftir eim sem vilja ganga gegn kvrun hans.

Rkisvaldi rur. kvein jr verur ekki keypt nema rkisvaldi samykki kaupandann og form hans um notkunar hennar.

Case closed.


mbl.is Skoa arf skuldir sveitarflaganna
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

slendingar losna vi krnurnar tlndum

Kemur einhverjum vart a slendingar eyi miklu tlndum? slandi eru gjaldeyrishft. slendingum er banna a skipta slenskum krnum erlendan gjaldeyri. eir mega ekki fjrfesta erlendis. eir eru neyddir til a eiga slensku krnurnar snar.

Til a losna vi krnurnar, og f eitthva stainn sem gagn er a, er hgt a fara til tlands. Farseill er leyfi til a kaupa gjaldeyri. Sumir nota hann til a eignast dt. Dt getur haldi notagildi snu mean krnurnar, sem fru a kaupa dti, rrna kaupmtti. a er betra a eya krnunum strax ur en r rrna enn meira, og eignast eitthva dt stainn.

Gjaldeyrishftin brengla allan markainn. Sumt af brengluninni er sjanlegt, anna ekki. En hn er umfangsmikil og er n egar a valda slensku hagkerfi grarlegum skaa. Sparnaur leggur fltta, flk vill frekar eignast eitthva en eiga slenskar krnur, og allir treikningar fyrirtkja og einstaklinga slenskum krnum vera eins og flm myrkrinu.

Gjaldeyrishftin vera samt fram vi li, a.m.k. t kjrtmabil Alingis. au gegna mikilvgu plitsku hlutverki fyrir rkisstjrn sem vill lta evruna og Evrpusambandi lta vel t og fyrir stjrnlynda stjrnmlamenn sem vilja n auknu tangarhaldi llu hagkerfinu gegnum fleiri reglur og auki eftirlit ar til allt er raun og veru undir stjrn rkisvaldsins.


mbl.is Landinn eysluglaur tlndum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Skuldasfnun er ekkert nttrulgml

rborg berjast menn vi a borga niur skuldir. a er frbrt. A vsu er sveitarflagi rborg vel skreytt me allskyns fndri kostna skattgreienda, og ar er tsvari botni, en menn eru a borga niur skuldir.

Skuldasfnun er plitsk kvrun. Menn kvea einfaldlega a eya meiru en skattgreiendur eru mjlkair um hr og n. eir vera bara mjlkair seinna stainn.

Skuldasfnun er ekki nttrulgml. Hn er oft notu til kaupa frest, tma, atkvi ea hylli kveinna hagsmunahpa, en hn gerist ekki af sjlfu sr. Mevitu kvrun er tekin um a skja lnsf og eya meiru en hgt er a berja r skattgreiendum.

rborg eru menn rttri lei, en fara sr alltof hgt. v miur er s hgfer til fyrirmyndar mia vi verr reknar opinberar einingar, t.d. rkissj og Reykavkurborg, ar sem skuldasfnin er fljgandi fer og verur a eins lengi og nverandi stjrnmlameirihlutar ra rkjum.


mbl.is Jkvur rekstur hj rborg
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband