Bloggfrslur mnaarins, september 2009

Er s DANSKA ru sti?

a a danska heilbrigisjnustan lendi 2. sti essari knnun gerir hana algjrlega marktka mnum augum. Til a tskra af hverju lt g eftirfarandi ummli Dana um heilbrigiskerfi arna ngja: "Ef greinist me krabbamein, getur alveg eins byrja a undirba tfrina."

kjukennt ef til vill, en lsandi engu a sur. Flagi minn fkk a ba marga klukkutma eftir lkni eina nttina, og einn vinnuflagi bei 4 tma eftir lkni eftir a hafa fengi alvarlegan verka vikvmt svi lkamanum.

Er etta anna besta heilbrigiskerfi heimi? Jja . Hva tli gefi plsa essari knnun? Athugasemd er ger vi "greislutttku rkisins" vi tannlkningar slandi. Hva kemur a gum tannlknajnustu vi? Er kannski ekki veri a mla gi heilbrigisjnustunnar, heldur hversu rkisvtt heilbrigiskerfi s? Nei varla ar sem Hollendingar eru einkatryggir fyrir heilbrigisjnustu meira en vast hvar annars staar heiminum. Vntanlega margar athugasemdir veri gerar vi a.

En a a danska s a anna besta? Eitthva er bogi vi a.


mbl.is slenska heilbrigisjnustan s rija besta
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Munu skattgreiendur sj einhvern mun?

a er alveg gtt a rkisreksturinn s tekinn til endurskounar og a reynt s a finna hvar er hgt a finna fitu til a skera af. Mig grunar samt a engin slk fituskering s a eiga sr sta hr, enda ekki eitt or a finna um uppsagnir hj hinu opinbera kjlfar endurskipulagningar. Launakostnaur er langstrsti tgjaldaliur hins opinbera, og nema gripi s til uppsagna mun enginn sparnaur nst fram. Svo einfalt er a, a v g best get s.

Enn a fra verkefni til sveitarflaga. Sveitarflg hafa nota auki verkefnalag sem afskun fyrir rsu og tenslu og san saka rki fyrir a hafa hellt yfir sig fyrirmlum og verkefnum n ess a lta "tekjustofna" fylgja.

Strar rkisstofnanir hafa einnig tenslurttu. Samkeppnis- og Fjrmlaeftirliti eru dmi um opinberar stofnanir sem heimta sfellt meira f og starfsflk og enginn orir a mla mt krfum eirra. m setja str spurningamerki vi a verk essara stofnana skili einhverjum rangri umfram a sem frjls samkeppni og markasahald gtu veitt fjarveru reglugerafargans og opinberra afskipta og eftirlits.

a er gott og blessa a endurskipulagning eigi sr sta. g efast hins vegar um a essi sem n er rist muni gagnast skattgreiendum miki, nema uppsagnir hj hinu opinbera veri raunin, og a strum stl.


mbl.is Viamiklar breytingar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

(Obama + Bernanke) = (Bush + Greenspan)^2 ?

eir sem hfu eitthva mti efnahagsstjrn George W. Bush og Greenspan snum tma ttu a vera mjg hyggjufullir dag. En sumar klappstrur Obama velja ess sta a skipta alveg um skoun. hyggjuefnin eru fagnaarefni dag. a sem var gagnrnt fr hrs dag.

Dmi um klappstru Obama sem hefur hent skipt um hagfristefnu san 2003 er Paul Krugman, njasti Nbels-verlaunahafinn hagfri, og hagfringur anda Keynes. Segir einum sta:

The problem is that everything Mr. Krugman now writes entirely contradicts his 2003 article, despite the fact that every fundamental problem the economy faced six years ago is now much worse. Mr. Krugman has no issues with Barack Obama and Ben Bernanke committing the same atrocities the previous administration committed. President Obama has ramped up every budget, including the military budget, while Bernanke runs the presses faster than Greenspan ever did.

etta er athyglisver lexa fyrir sem skipta um skoun agerum eftir v hver framkvmir. Lexa fyrir sem hafa ekki gert upp vi sig hvort rki eigi a vera strt ea lti, skuldsett ea skuldlaust, krefjast hrra skatta ea lgra. fjarveru hugmyndafri er htt vi a leiin til nauar veri hr - a mistrt rstjrnarrki veri umbori v forstisrherra ess er vinsl, grhr lesba, svo einhver handahfskennd lsing engri srstakri manneskju s tekin sem dmi.


mbl.is Obama styur umskn Chicago
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Eftirlits-sland stkkar

Netlgregla SJSEnn eflist Eftirlits-sland. N eru netmilar eins og amx.is, eyjan.is og pressan.is ornir yrnir augum yfirvalda egar frttastofur tvarps- og sjnvarpsstvanna, auk dagblaanna, voru loksins ornar a einum halelja-kr fyrir Eftirlits- og ESB-slandssinnana.Hina gu netmilaarf v a setja undir srstakt eftirlit.

gtel a enginn eigi a lta etta tspilkoma sr vart. Bnnum er a fjlga, eftirlit er a aukast, skattar eru a hkka, rki er a sjga a sr fleiri og fleiri verkefni og fyrirtki og fjlga hftum og reglum a fa sem ennrfst utan hins opinbera. etta er einfaldlega leiin til nauarsem Hayek skrifai um tmum seinni heimstyrjaldar. eim tmavar sta tenslu rkisvaldsins str vi vopnaa vini. Nna er a str vi hinn frjlsa marka sem mjg ranglega fengi stu blrabgguls fyrir efnahagsstandinu dag.


mbl.is Fjlmilastofa hafi eftirlit
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Stai vi loforin

Til hamingju, sland, me nja vinstristjrn. Hn mun n taka til hendinni vi a skuldsetja rkissj og skattgreiendur blakaf og hkka skatta. essu hefur veri lofa og vi a verur stai.

etta skrifai g um mijan ma og s a hi vibna verur brum raunin. llu nlegri ummli mn eru svo ennan veg:

Er sland eitthva nr v a komast t r erfileikum snum? N er hafinn landfltti, skattar eru hkkair, ekki er skori niur rkisrekstrinum, gjaldmilahft halda fram a lama tflutningsgreinarnar og skuldabyri landsmanna aukin me jntingum skuldbindingum fyrrverandi einkafyrirtkja. Hvenr a segja stopp?

Stoppi virist tla a lta standa sr. Stjrnarandstaan er klofin og hrdd. Stjrnarliar a vsu klofnir, en hafa engan huga a missa vldin og standa v saman gegn llum rum, srstaklega skattgreiendum. etta er einkennilegt stand.

Rkisstjrnin hefur lofa a hkka skatta og hera tkin bi hagkerfi og samflagi. Vi essi lofor verur stai. ll nnur lofor vera sett hliarlnuna. etta er mjg fyrirsjanleg rkisstjrn, og enginn arf a lta sr brega vi eitt n neitt sem hn tekur sr fyrir hendur.

Hvenr a segja stopp?


mbl.is Miklar skattahkkanir farvatninu
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Vk fr, hfa vinstristjrn!

Grein mn r Morgunblainu 19. september 2009:

Furulegt er a fylgjast me v algjrlega ahaldsleysi stjrnarandstu og fjlmila sem sitjandi rkisstjrn er veitt. Er sland eitthva nr v a komast t r erfileikum snum? N er hafinn landfltti, skattar eru hkkair, ekki er skori niur rkisrekstrinum, gjaldmilahft halda fram a lama tflutningsgreinarnar og skuldabyri landsmanna aukin me jntingum skuldbindingum fyrrverandi einkafyrirtkja. Hvenr a segja stopp?

a dylst vonandi fum a bi forstis- og fjrmlarherra landsins hafa bei mjg lengi eftir v a f a vera vi stjrnvlinn. Til ess var fjlmilum, forseta slands og stum mg beitt me aferum sem verur mjg athyglisvert a lesa um sgubkum framtar. Tkifrismennskan var einstk egar plitskum stugleika var btt ofan ann efnahagslega. En gott og vel. Breytinga var krafist af strum hluta jarinnar. Hver var uppskeran? Hn var ein hfasta rkisstjrn slandssgunnar, og hn situr enn.

eir eru til sem segja a rkisbyrg skuldbindingum banka einkaeigu, stjrnlaus vxtur hins opinbera seinustu rin og auki eftirlits- og reglugerafargan hafi veri eins konar afsprengi aukins frelsis, ea frjlshyggju, slandi. eir hafa rangt fyrir sr. Fr Brussel streymdu fyrirmli sem skylduu rki t strkostlega tenslu eftirlitsstarfsemi sem hefur reynst vera marklaust fjraustur. Markasahaldi var skipt t fyrir rkiseftirlit. httan var verlaunu egar hn bar rangur, en jntt egar henni skeikai. etta er andsta kaptalismans, sem menn hallmla n sem aldrei fyrr.

Leiin r nau er vru hugarfari sem fagnar framtakssemi einstaklinga, notkun eigin fjr til a skapa au og gjaldrotum eirra sem veja vitlausan hest hinum frjlsa markai. Til a koma slku fyrirkomulagi arf a afnema rkisbyrgir, afnema hft viskiptum vi tlnd, minnka hi opinbera l hlsi hins frjlsa markaar og snarlkka skatta. Hafa nverandi stjrnvld skilning essu? Nei. au eru lei hina ttina sem afnemur byrg einstaklinga me llu og dregur sfellt meira af aui og orku landsmanna tt a runeytunum.

sland arf nja rkisstjrn. S hfa, og vinstrisinnaa, sem nna situr, arf a vkja. Veri a ekki raunin, mun sland ekki eiga sr vireisnar von um langa hr.

Svona a bregast vi rengingum

Hvernig bregast einstaklingar vi egar tekjur minnka? eir forgangsraa tgjldunum, losa sig vi sum, skera niur ar sem a er hgt, og reyna annig a lta enda n saman.

Hvernig mla stjrnmlamenn me a einstaklingar bregist vi tekjuskeringu? eir boa a flk sni ahald og forgangsrai tgjldum snum me minna sukki og auknu ahaldi.

En hvernig bregast stjrnmlamenn svo vi tekjuskeringu hins opinbera? egar liti er til Alingis er a me mjg takmrkuum niurskuri sumum svium, en glrulausri eyslu sumum, og ess tfrars a skja sfellt meira og meira og meira tma vasa srjra skattgreienda.

Reykjavkurborg virist tla sna gott fordmi hr, me forgangsrun, ahaldi og niurskuri rekstri. A vsu um bara ltil 6%, en gtt engu a sur.


mbl.is Skatttekjur dragist saman um 2,5 milljar
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Fyrst er a tbaki, svo er a fitan, svo er a ...

N virist allir sem vilja lta banna eitthva vera komnir strsbninginn enda er mjg stjrnlynt flk vi vld slandi dag, og v freistandi a lta reyna sitt upphaldsbann.

Lknar lykta n um allskyns bo og bnn tbaki. Margir taka vel slkan boskap v tbak er hollt ekki satt? a drepur, ekki satt? Og ekki bara sem reykja heldur alla kringum reykingaflki hreinlega! Djfulsins vibjur!

En heldur flk virkilega a ar veri lti staar numi? nei. eir sem hafa atvinnu af v a setja reglur og framfylgja eim, eir urfa meira. r stofnanir sem f aukin verkefni og vld vegna einhvers bannsins vilja meira og meira af boum og bnnum til a vihalda fjrframlgum til sn og geta haldi fram a vaxa.

Danmrku, ar sem g b, er bannglein aeins ruvsi og kannski komin aeins "lengra" einhverjum hrilegum skilningi. Hr er tala um a litamerkja matvli eftir fituinnihaldi. kvenar tegundir fitu eru hreinlega bannaar. Alls kyns efni matvlum, sem foreldrar okkar innbyrtu strum stl og var ekkert meint af, eru bannlistanum. Hr er meira a segja rtt um hva kvenar tegundir af skm eru httulegar okkur og umhverfinu, og skal engan undra a einhver tali um a hera reglurnar.

i arna sem vilji endilega a lggjafinn ti tbaki r (lglegri) slu - leiin til nauar er vru mrgum smum skrefum! Vilji i taka a fyrsta?


mbl.is Heimdallur andvgur slubanni tbaki
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hlutverk selabanka er hva?

Athyglisver stahfing:

Talsmaur rgjafastofunnar segir a kreppan hafi dregi verulega r trausti manna fjrmlastofnunum, og slkt vantraust hafi ekki sst langan tma.

N ykist g vita a afar fir hafa kynnt sr sgu og uppruna selabanka va um heim, enda ekki kenndur stafkrkur um slkt neinum sta hinu almenna sklakerfi, og menn urfa a grafa slkar frsagnir upp. Okkur er einfaldlega sagt a a su selabankar reknir llum ruum rkjum, a hlutverk eirra s a skapa "stugleika" (bi rekstri fjrmlakerfa og verlagi til neytenda) me stjrnun peningamagns umfer, auk ess sem margir eirra framleia reglur og hafa me hndum einhvers konar eftirlit. Svona er etta dag, svona hefur etta veri lengi, og svona eigi etta a vera framtinni.

N skall okkur fjrmlakreppa. S strsta sgunni. Me mjg sterkum rkum hefur kreppan veri rakin til, j bddu n vi, tilvist selabanka og agera eirra! Kreppur fyrir t selabanka, t.d. Bandarkjunum, voru skarpar og oftar en ekki afleiing mikillar peningaprentunar rkisvaldsins til a fjrmagna str. En r tku fljtt af.

Hver getur giska hvaa kreppa 2. ratug 20. aldar Bandarkjunum hfst me skelli hlutabrfamarkai, miklu atvinnuleysi og allsherjar hruni hlutabrfa? Kreppan 1921-23 er svari. hefur sennilega aldrei heyrt um hana. Selabankinn var passfur, forsetinn fkk heilablfall og gat ekki gert neitt, og kreppan rann t sandinn 2 rum.

Hver getur giska hvaa kreppa 2. ratug 20. aldar Bandarkjunum hfst me skelli hlutabrfamarkai, miklu atvinnuleysi og allsherjar hruni hlutabrfa? Kreppan mikla 1929 er svari, ar sem Selabankinn hfst strax handa vi a prenta peninga, og forsetinn spai rkisvaldinu og skattgreiendum undir hrgu skulda og bj til allskyns atvinnubtarverkefni. S kreppa endai formlega me heimsstyrjld, en efnahagurinn jafnai sig aldrei fyrr en ahaldssamari stefna tk vi eftir stri.

Selabankastarfsemi er slm hugmynd og hana ber n a grafa djpt ruslahaug sgunnar. eir valda stugleika frekar en a koma veg fyrir hann. eir vernda bankakerfi fyrir elilegri tortryggni neytenda. eir ynna t peninga flks. eir rkistryggja byrga og glfralega hegun og auka ar me hana allt ar til skattgreiendum er gert a taka skellinn.

Tilraunin hefur n vara um 100 r. Hvenr a segja ng komi, og askilja n rkisvald og hagkerfi?


mbl.is Aufi skruppu saman og milljaramringum fkkai
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Grgi vs. htta - bi arf til

Hr vantar ekki stru orin. Hin svokallaa "nfrjlshyggja" (sem enginn veit hva er) sg stan fyrir hruni hins aljlega fjrmlakerfis. Fjrmlafyrirtkin sg hafa eyilagt kaptalismann. egar stru orin eru ekki spru, er oftar en ekki gur tmi til a anda rlega og grafa hfui r sandinum.

N er til eitthva sem heitir grgi og anna sem heitir htta viskiptum. Oftar en ekki er drifkraftur grginnar a reyna auka hagna og bta afkomu sna ea fyrirtkis sns. Vi a er nkvmlega ekkert a athuga. Menn mega kaupa hvaa lottmia ea hlutabrf sem er fyrir eigi f, og gra sig upp svo lengi sem einhver er tilbinn a fjrmagna slkt, einnig me eigin f. Vi tkum ll httu af einhverju tagi von um a bta hag okkar, en str httunar er svo vitaskuld flgin v hversu miklu vi erum tilbin a leggja undir.

Grgi og httuskni eru, stuttu mli, tv l sem vega upp mti hvort ru. eir sem vilja gra miki eru "stilltir af" af ttanum vi a tapa vegna of mikillar httu.

Snum okkur n a bankakerfinu. a er baa v versta sem hgt er a baa nokkurn rekstur : Rkisbyrg. Rkisbyrgin virkar annig a gri vegna httu er einkavddur, en tapi jntt. a er ekki erfitt a gera sr hugarlund hvaa hrif slkt hefur httuskni. essu tta sig ekki allir , a v er virist.

Hvers vegna er rkisbyrg bankastarfsemi? Fyrir v eru sgulegar stur, sem hvorki eru hagfrilegar n skynsamlegar. essa rkisbyrg arf a afnema hi fyrsta, og um lei selabankastarfsemi, einokun rkisins peningatgfu og opinbera blstimplun fjrmlafyrirtkjum ( skjli rkisbyrgar).


mbl.is eir eyilgu kaptalismann
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband