Ašskilnašur rķkis og banka mikilvęgur

Sumir hafa lengi žuliš upp aš ašskilnašur višskiptabanka- og fjįrfestingabanka sé einhvers konar lausn į öllum heimsins vandamįlum, a.m.k. žeim er tengjast fjįrmįlakerfinu. Sumir segja aš vandręši bankakerfisins hafi byrjaš žegar hin svokallaša Glass-Steagall löggjöf var afnumin meš undirskrift žįverandi forseta Bill Clinton. 

Svo einfalt er mįliš ekki.

Žaš er enn einfaldara.

Vandamįl fjįrmįlakerfisins eiga rót sķna ķ starfsemi sešlabanka og rķkiseinokunar į peningaśtgįfu. Žessum rķkisafskiptum fylgir heill frumskógur af lögum og reglum sem eiga aš koma ķ veg fyrir aš spilaborg hins opinbera hrynji. Um leiš er innistęšueigendum sagt aš žeir žurfi ekki aš veita bönkum sķnum neitt ašhald - allar innistęšur eru jś tryggšar, af hinu opinbera! Risastórir mśrar eru reistir fyrir žį sem vilja stofna til samkeppnisreksturs viš stóru bankana. Bara žaš aš fylgja lögunum kostar fślgur fjįr žótt ekki sé einu sinni bśiš aš opna fyrir višskiptavinum. 

Žetta skrķmsli žarf aš aflķfa. Rķkiš į ekki aš prenta peninga frekar en bękur og ekki aš įkveša vaxtastig frekar en verš į nęrfötum. Stjórnmįlamenn eiga ekki aš skipta sér af framleišslu peninga frekar en bifreiša. Žaš žarf aš ašskilja rķkisvaldiš og efnahaginn. Ef žaš į aš vera rķkisvald į annaš borš žį į žaš aš halda sig viš fyrirfram skilgreind verkefni sem eru fjįrmögnuš meš hóflegri og gegnsęrri skattheimtu. Peningaframleišslan er bara önnur leiš til aš féfletta fólk į föstum tekjum og žį sem voga sér aš leggja fyrir til framtķšar. Slķka rįnyrkju žarf aš stöšva.

Kęru rįšherrar og žingmenn, leggiš nišur Sešlabanka Ķslands. Žaš baš enginn um žessa ófreskju og žaš mun enginn sakna hennar nema žeir sem nota hana til aš aušgast įn žess aš framleiša varning eša žjónustu ķ stašinn. 


mbl.is Allt annaš bankaumhverfi en 2008
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Gušmundur Įsgeirsson

Hverjir hafa haldiš žvķ fram aš ašskilnašur višskipta- og fjįrfestingarbanka sé "lausn į öllum heimsins vandamįlum"? Ég man ekki eftir aš hafa séš eša heyrt slķk ummęli frį neinum mįlsmetandi ašilum hér į landi. Vissulega er naušsynlegt skref aš skilja žessar ólķku tegundir fjįrmįlastarfsemi ķ sundur en žaš er langt frį žvķ aš vera eina skrefiš sem žarf aš taka.

Žś vķsar til Glass-Steagall löggjafarinnar ķ Bandarķkjunum, sem lagši bann viš samsušu višskipta- og fjįrfestingabankastarfsemi frį 1936-1999. Vert er aš hafa ķ huga aš allan žann tķma kom aldrei upp alvarleg fjįrmįlakrķsa ķ Bandarķkjunum, nema einmitt ķ žeim tilvikum sem lögin voru snišgengin. Hvort sś fjįrmįlakrķsa sem hefur geysaš eftir afnįm žeirra hefši oršiš hvort sem lögin hefšu veriš ķ gildi eša ekki, skal žvķ ósagt lįtiš, žar sem engin lög geta hindraš aš menn meš einbeittan vilja brjóti žau.

En žś segir aš vandamįliš sé ekki svona einfalt heldur "enn einfaldara" og aš žaš felist ķ žvķ sem žś kallar "rķkiseinokun į peningaśtgįfu". Žessi framsetning er žvķ mišur röng og afar villandi, žar sem žaš er alls engin rķkiseinokun į peningaśtgįfu en ķ žvķ felst einmitt vandinn.

Sjį hagtölur Sešlabanka Ķslands: Bankakerfi - Peningamagn

Ķ aprķl sķšastlišnum nam heildarpeningamagn ķ umferš 1.740.781 milljöršum króna į breišasta męlikvarša (M4). Af žvķ peningamagni eru ašeins 112.736 eša um 6,5% milljaršar gefnir śt af rķkinu (M0), annars vegar ķ formi sešla og myntar og hins vegar ķ formi innlįna fjįrmįlafyrirtękja hjį sešlabankanum. Žaš er undarleg og röng skilgreining aš 6,5% hlutdeild jafngildi einokun. Žvķ mišur viršistu hafa snśiš stašreyndunum alveg į hvolf, žvķ hin 93,5 prósentin eru gefin śt af hlutafélögum (bönkum) og žaš er sį hluti peningamagnsins sem hefur žanist mest śt og valdiš žannig mestallri žeirri veršbólgu og rżrnun sem oršiš hefur į veršgildi gjaldmišilsins. Žessar hagtölur sešlabankans nį óslitiš aftur til įrsins 1993 en frį žeim tķma hefur peningamagniš rśmlega tķfaldast og fyrir vikiš hefur vķsitala neysluveršs hękkaš į sama tķma margfalt meira en ella og veršmęti gjaldmišilsins rżrnaš sem žvķ nemur.

Žś segir aš peningaframleišslan sé bara önnur leiš til aš féfletta fólk į föstum tekjum og žį sem voga sér aš leggja fyrir til framtķšar og slķka rįnyrkju žurfi aš stöšva. Žaš er alveg hįrrétt, en žį žarf lķka aš stöšva hana į žeim stöšum žar sem megniš af henni fer raunverulega fram, frekar en aš beina sjónum eitthvaš annaš į grundvelli ranghugmynda sem hafa fyrst og fremst žau įhrif aš rugla umręšuna og gera hana ómarkvissa.

Ķ raun og veru er žaš ekki vandamįl aš rķkiš gefi śt peninga, ekki frekar en žaš er vandamįl aš vatnsveitan śtvegi okkur vatn eša aš vegageršin sjįi um aš leggja vegi og višhalda žeim. Žaš er hins vegar vandamįl žegar gróšasękin einkafyrirtęki hafa vald til aš gefa śt peninga, žvķ žį mį ganga śt frį žvķ sem vķsu aš žau muni misnota žaš vald ķ sķna eigin žįgu frekar en ķ žįgu heildarhagsmuna samfélagsins, eins og hefur einmitt gerst. Lausnin į žessu vandamįli er alls ekki sś aš rķkiš hętti aš gefa śt peninga sem myndi jafngilda žvķ aš öll peningaśtgįfa yrši į höndum einkafyrirtękja, heldur žvert į móti žarf aš taka žaš vald śr höndum einkafyrirtękjanna. Aš žvķ loknu vęri svo allrar skošunar vert hvort rķkiš eigi aš hętta aš gefa śt (meiri) peninga, enda er engin žörf į žvķ a.m.k. ekki ķ bili žar sem žaš er nś žegar alltof mikiš af žeim ķ umferš hvort sem er. Meš žvķ aš stöšva alla peningaśtgįfu og fastsetja peningamagn ķ umferš, yrši tryggt aš enginn, hvorki rķkiš né einkaašilar, gętu rżrt veršgildi gjaldmišilsins meš offramleišslu į peningum og tilheyrandi veršbólgu. Žvķ markmiši veršur žó ekki nįš meš žvķ aš einblķna ašeins į 6,5% vandamįlsins.

Gušmundur Įsgeirsson, 13.6.2017 kl. 17:18

2 Smįmynd: Gušmundur Įsgeirsson

Leišrétting:

"...112.736 eša um 6,5% milljaršar..."

Įtti aušvitaš aš vera:

"...112.736 milljaršar eša um 6,5%..."

:)

Gušmundur Įsgeirsson, 13.6.2017 kl. 17:20

3 Smįmynd: Geir Įgśstsson

Sęll Gušmundur,

Žetta var svo safarķk athugasemd aš ég verš lķklega lengi aš melta hana. Ašalpunkturinn er samt sį aš ķ brotaforšakerfi žar sem rķkisvaldiš heldur śti lögeyri er bśiš aš klippa į žaš markašsašhald sem peningar ęttu aš njóta alveg eins og tannkrem og dekkjaverkstęšažjónusta. Žessi umrędd 6,5% eru margfölduš meš umboši og blessun rķkisins. 

Ķmyndašu žér einkaašila sem gęfi śt peninga į gullfęti og segši hreinskilninslega viš alla višskiptavini sķna: Ef allir kśnnar okkar kęmu aš sękja peningana sķna nśna gętum viš bara brugšist viš 1/10 af beišnunum.

Slķkur einkaašili vęri fyrir löngu kominn į hausinn, jafnvel įšur en foršinn hans vęri kominn undir 90% af innistęšunum. 

En leyfšu mér aš melta žessa safarķku athugasemd lengur. 

Geir Įgśstsson, 14.6.2017 kl. 06:14

4 Smįmynd: Geir Įgśstsson

Ég tala nś ekki um fatahreinsun sem lįnaši 90% af fötunum sem kęmu inn til annarra kśnna ķ von um aš sį sem baš um upphaflegu hreinsunina festist ķ umferš ķ nokkra daga.

Geir Įgśstsson, 14.6.2017 kl. 06:15

5 identicon

Žessi rķkisbatterķ eru öll tengd og žaš žarf aš leggja žau öll nišur į endanum.

Innistęšutryggingar į aš sjįlfsögu aš byrja aš minnka og į endanum leggja nišur algjörlega. Žį myndu innistęšueigendur svo sannarlega grandskoša bankana sem žeir eiga višskipti viš, nś eša bara geyma sitt sparifé mestmegnis ķ gulli eša Bitcoin ef žeir treysta ekki bönkunum.

En slķk gjaldmišlasamkeppni er ómöguleg nema viršisaukaskattur, tekjuskattur og fjįrmagnstekjuskattur eru allir lagšir nišur hvaš varšar flutning fjįrmagns į milli mismunandi gjaldmišla.

Žetta snżst um einstaklingsfrelsi. Aš sjįlfsögšu eiga menn aš geta stofnaš banka meš 1/2, 1/10, 1/100 eša 1/1000 brotaforša. Meš žvķ aš banna žetta er bara veriš aš bęta viš enn einu rķkisbatterķinu.

Hęttiš alltaf aš "banna" žetta og "leyfa" hitt eins og žiš vitiš hvaš er best fyrir alla ašra. Lįtiš fólk ķ friši. Er žaš of mikiš um aš bišja?

SR (IP-tala skrįš) 14.6.2017 kl. 09:18

6 Smįmynd: Gušmundur Įsgeirsson

Geir.

Žś ert į réttum slóšum meš aš brotaforšakerfiš sé hiš raunverulega vandamįl, fremur en peningaprentunarvald rķkisins. Oršiš brotaforši er žżšing į enska hugtakinu "fractional reserve" sem er reyndar mjög villandi vegna žess aš žaš er ķ raun hvorugt (hvorki "fractional" né "reserve"). Meš žvķ er vķsaš til žeirrar kenningar aš bankar séu ašeins millilišir sem taki viš innlįnum ķ formi reišufjįr og lįni svo aftur žann hluta (brot-) žess sem žeim sé ekki skylt aš halda eftir (ķ brotaforša) til žess aš geta afgreitt śttektir višskiptavina og afleišingin sé einhverskonar "peningamargfaldari". Žessi kenning er aftur į móti röng eins og hefur veriš stašfest m.a. ķ peningamįlaskżrslu Englandsbanka og nżlegri skżrslu frį žżska sešlabankanum, auk žess sem vķsa mį til skrifa Ólafs Margeirssonar hagfręšings.

Quarterly Bulletin 2014 Q1 | Bank of England

Deutsche Bundesbank - Topics - How money is created

Hvenęr deyr peningamargfaldarinn? « Ólafur Margeirsson

Vandamįliš er aftur į móti miklu verra heldur en ef kenningin um peningamargfaldarann og banka sem hreina milliliši vęri sönn. Stašreyndin er nefninlega sś aš bankar taka ekki viš innlįnum og endurlįna žau heldur er ferliš akkśrat öfugt žvķ žegar bankar veita śtlįn žį bśa žeir einfaldlega til innstęšu į bankareikningi lįntakandans, og hśn fer svo ķ umferš eins og hverjir ašrir nżjir peningar. Meš öšrum oršum, bśa bankar til peninga (ķ formi innstęšna), meš śtlįnum, įn žess aš nota til žess neitt reišufé sem neinn hefur į neinum tķmapunkti lagt inn ķ bankann. Fyrir vikiš geta bankar "prentaš" (framleitt) eins mikiš af peningum (ķ formi innstęšna) eins og žeim sżnist. Meš žvķ skapa žeir veršbólgu og stela kaupmętti af almenningi ķ formi vaxta og veršbóta af engu nema tilbśningum, en žaš er ķ raun ekkert annaš en skattlagning į samfélagiš. Samt hefur Alžingi aldrei sett nein lög sem leyfa öšrum en rķkinu aš skattleggja almenning og kjósendur hafa heldur aldrei veriš spuršir aš žvķ hvort žeir vilji aš notast sé viš žessa tegund peningakerfis eša einhverja ašra. Eina leišin til aš fęra rök fyrir žvķ aš žetta sé ekki ólöglegt er aš halda žvķ fram aš rafkrónurnar sem bankarnir framleiša meš śtlįnum séu alls ekki lögeyrir heldur eitthvaš allt annaš, sem er reyndar nįkvęmlega žaš sem Sešlabanki Ķsland hefur gert ķ svari sķnu viš fyrirspurn žessa efnis. Sś skżring er samt žversögn žvķ lögeyrir ķ reynd er hvašeina žaš sem rķkiš samžykkir aš taka viš til greišslu skatta.

SR.

Hugmyndin um "gjaldmišlasamkeppni" hljómar skemmtilega en getur žvķ mišur ekki virkaš ķ neinu rķki ķ skilningi žess oršs af žeirri einföldu įstęšu aš skatta žarf aš greiša ķ lögeyri. Sś eftirspurn sem žaš tryggir lögeyrinum geta ašrir gjaldmišlar aldrei keppt viš til lengri tķma. Hlišargjaldmišlar geta žó skotiš upp kollinum og nįš einhverri śtbreišslu en žeir geta aldrei nįš yfirburšum yfir lögeyrinum ķ slķku umhverfi. Afnįm lögeyris vęri heldur engin lausn į žessu žvķ žį vęri ekki hęgt aš innheimta neina skatta og einfaldlega skilgreiningaratriši aš žį vęri ekkert rķki heldur. Žess vegna er lögeyrir óhjįkvęmilegur ķ einni eša annarri mynd.

Gušmundur Įsgeirsson, 16.6.2017 kl. 02:30

7 identicon

Žaš er rétt aš skattheimta rķkisins ķ tilteknum

gjaldmišli eykur virši hans en annars vęri raunin.

"Afnįm lögeyris vęri heldur engin lausn į žessu žvķ žį vęri ekki hęgt aš innheimta neina skatta"

Af hverju segiršu žaš? Gjaldmišilinn sem rķkir notar viš skattheimtu getur veriš hver sem er. Rķkiš žarf ekki endilega aš framleiša hann. Žaš eru dęmi um rķki sem innheimtu skatta ķ ešalmįlmum. Ķslenska rķkiš ķ dag gęti t.d. vel bešiš žegna sķna um aš greiša skatta ķ bandarķskum dollurum, evrum eša Bitcoin.

SR (IP-tala skrįš) 16.6.2017 kl. 10:28

Bęta viš athugasemd

Hver er summan af įtta og ellefu?
Nota HTML-ham

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband